Ciąża i poród – o co pytać, czego wymagać?

Planowanie powiększenia rodziny, ciąża i połóg to bardzo trudny czas dla przyszłych rodziców. Podróż niczym na kolejce górskiej. Jak dobrze przygotować się do ciąży, czego oczekiwać wobec personelu i jakie są prawa pacjentek opowiada dr n. med. Karina Engel z Kliniki Położnictwa i Ginekologii PUM oraz współwłaścicielka gabinetu Engel & Hajdasz.

Autor

Hanna Promień

galeria

Czy pacjentki są przygotowane do ciąży, rośnie świadomość przyszłych mam?

Świadomość społeczna i zdrowotna kobiet bardzo rośnie. W okresie rozrodczym kobiety coraz częściej rezygnują z papierosów i alkoholu, zażywają kwas foliowy, dbają o odpowiednia kondycję. Przychodzą do lekarza na etapie planowania dziecka i pytają co robić, jak o siebie dbać, jakie szczepienia zastosować. To bardzo budujące, odpowiedzialne i rozsądne podejście. Każda kobieta powinna wybrać się na wizytę przygotowawczą do ciąży. Ona obejmuje badanie piersi, cytologię i inne badania, ale także rozmowę o suplementowaniu kwasu foliowego, sposobu odżywiania, unikania używek. Istotna jest także ocena ryzyka zakażeń w ciąży, odporności na różne choroby.

W wersji optymistycznej od razu widzimy wymarzone dwie kreski. Od razu należy potwierdzić ciążę u lekarza?

W położnictwie nie ma bezwzględnego wskazania do przeprowadzenia badania ultrasonograficznego w pierwszych tygodniach ciąży, natomiast aby ubiegać się o tak zwane  „becikowe” należy potwierdzić ją do 10 tygodnia. Należy wybrać się do lekarza, który potwierdzi prawidłowy rozwój ciąży, wiek ciążowy, ilość  płodów w macicy. Na pierwszej wizycie położnik zleci także wykonanie różnych badań laboratoryjnych. Kolejne badania USG powinny być wykonane pomiędzy 11. a 14. tygodniem, około 20. i 30. tygodnia ciąży. Kobieta ciężarna jest regularnie badana  położniczo. Od 40 tygodnia ciąży podlega intensywnemu nadzorowi, najczęściej w placówce w której będzie rodzić, gdzie może być przeprowadzone badanie kardiotokograficzne. Wszystkie badania i czynności są regulowane przez Rozporządzenie Ministra.

Mówi się, że w pierwszym trymestrze zbytni optymizm przyszłych rodziców powinien być hamowany, bo nie każda ciąża kończy się szczęśliwie.

Rzeczywiście pierwszy zakręt to 10 tydzień ciąży, swoisty Rubikon. Badania naukowe wskazują, że u zdrowych partnerów mających optymalne warunki do zapłodnienia około 30 do 50 % ciąż roni się samoistnie, na bardzo wczesnym etapie ciąży. Często są to ciąże biochemiczne, zakończone opóźnionym krwawieniem miesięcznym.  To bardzo wczesne poronienia.

50% wydaje się dużo. Czy to jest znak naszych czasów, zjawisko pogłębiające się?

Na pewno czynniki szkodliwe mają istotny wpływ  na rozwój ciąży, ale często jest to element fizjologii rozrodu. Dzisiaj kobiety mają dużo większą dostępność do testów i badań ultrasonograficznych. W większości  jednak są to sytuacje, na które nie mamy wpływu, a lekarz nie jest w stanie im zapobiec.

Za każdą liczbą stoi tragedia, jak później postępować? Kiedy można ponownie planować ciążę?

Każda sytuacja jest oczywiście indywidualna i na to pytanie może odpowiedzieć lekarz po zbadaniu pacjentki. Jeśli jednak poronienie jest samoistne, wczesne i całkowite to starania można rozpocząć nawet po pierwszym pełnym cyklu miesiączkowym. Jeśli natomiast chodzi o postępowanie medyczne i diagnostykę po stracie ciąży to położnik najczęściej rozpoczyna ją po trzech wczesnych stratach. Takie są rekomendacje. Postępowanie jest oczywiście indywidualizowane zależnie od sytuacji klinicznej oraz psychicznej pacjentki.

O standardach opieki okołoporodowej mówi się dzisiaj głośno. Czy są w szpitalach przestrzegane?

Przepisy ściśle regulują postępowanie wobec ciężarnych oraz opiekę nad ciążą fizjologiczną. Standardy mają zapewnić dobry stan matki i dziecka przy jednoczesnej minimalnej interwencji medycznej. Każdy lekarz powinien trzymać się tych wytycznych niezależnie od tego czy to ciąża prowadzona w gabinecie prywatnym czy w ramach kontraktu z NFZ. Przepisy określają oczywiście ilość i rodzaj badań, które należy wykonać, dbają o stan fizyczny pacjentki, ale także o inne strefy. Poczucie bezpieczeństwa, empatia, intymność – nie tylko stan fizyczny, ale i komfort psychiczny jaki należy zapewnić pacjentce w trakcie porodu opisuje rozporządzenie.

A te historie o bezdusznych lekarzach i krzyczących na pacjentkę położnych jeszcze się przy tych wszystkich standardach zdarzają?

Nie słyszałam dawno o takich sytuacjach w Szczecinie. Podczas swojej praktyki obserwuję wspaniałą postawę naszych położnych. Wszystkie osoby, które sprawują opiekę nad ciężarnymi na izbie przyjęć, w salach porodowych czy później położne połogowe, doradczynie laktacyjne, pielęgniarki noworodkowe – wykonują swoją pracę w szczecińskich szpitalach znakomicie. Może gdzieś w Polsce zdarzają się jeszcze przykre sytuacje, ale w naszym mieście o takich często się nie słyszy. Pamiętajmy, że pielęgniarki i położne to ciągle grupa zawodowa, która na salach porodowych jest jednocześnie w roli fizjoterapeutki i psychologa. Jestem ze swoimi pacjentkami blisko, mają do mnie zaufanie i jestem przekonana, że dałyby mi znać, gdyby czuły jakiś dyskomfort albo były potraktowane nieodpowiednio. Myślę, że ma to także związek ze standardami, o których wcześniej mówiłam.

Czy do ciąży i porodu należy się jakoś przygotować?

Oczywiście. Coraz bardziej powszechne są szkoły rodzenia, które przygotowują kobietę nie tylko fizycznie, ale i psychicznie do przyjęcia na świat dziecka. Zdecydowanie pomagają także przyszłym tatom, którym często ciężej jest wejść w rolę. Jest też wiele miejsc, gdzie przygotowane są zajęcia ruchowe dla przyszłych mam. Jeśli nie ma żadnych przeciwwskazań medycznych i lekarz wystawi stosowne, wymagane zaświadczenie, to aktywność fizyczna jest nawet wskazana zarówno przed jak i w trakcie ciąży.

Czy w trakcie badań może być z nami partner, albo inna bliska nam osoba?

To jest coraz częstsze zjawisko, nikogo już nie dziwi, że kobieta przychodzi na badanie z partnerem. Dzięki temu umacnia się więź nie tylko pomiędzy partnerami, ale także pojawia się związek emocjonalny z dzieckiem. Bycie razem jest wsparciem dla kobiety, ale także przyszłego taty. Nie możemy tutaj zapominać o mężczyznach zarówno przy okazji trudnych sytuacji jak i tych dobrych chwil w trakcie ciąży.

Panowie mocniej przeżywają takie wizyty?

Rzeczywiście kobiety są silniejsze, lepiej przygotowane, ale to duża zasługa natury. Hormony, endorfiny przygotowują przyszłe mamy do roli. Panowie nie odczuwają tego stanu fizycznie i nie zawsze mogą pomóc swoim partnerkom dlatego dla nich to także trudny czas. Zaangażowanie mężczyzn jest na szczęście coraz większe i chcą uczestniczyć w całym procesie, nie tylko samego zapłodnienia. Obraz na monitorze, bicie serca i czucie ruszającego się w brzuchu dziecka pomaga nawiązać więź emocjonalną i przygotować się do przyjścia maleństwa na świat.

Ciężarne powinny być w stałym kontakcie z lekarzem? Wiedzieć, gdzie jest najbliższa izba przyjęć położnicza?

Zgodnie z projektem koordynowanej opieki okołoporodowej, który funkcjonuje od zeszłego roku, do szóstego tygodnia po porodzie mamą opiekuje się jeden zespół lekarzy i położnych. Panie podpisują KOC-e, czyli deklaracje przynależności do poradni i lekarza prowadzącego, szpitala. Do takiego miejsca zawsze można przyjść w sytuacjach trudnych, budzących wątpliwości lub obawy pacjentek. Funkcjonują także specjalne numery telefonów, pod które można zadzwonić i uzyskać od lekarza informację o sposobie postępowania.

Kobiety powinny korzystać z tych telefonów, jeśli mamy jakieś obawy?

Za każdym razem, gdy ciężarna ma wątpliwości, co do stanu swojego lub dziecka powinna zadzwonić lub przyjechać na Izbę Przyjęć. Lepiej pojawić się dwa razy za dużo, niż raz za późno, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży.

Plan porodu, o którym się dzisiaj tak dużo mówi i który jest tak modny, jest respektowany w szpitalach?

Plan porodu nie jest tylko elementem mody, on wynika ze świadomości kobiet i przyjętych standardów. Plan przygotowywany jest wspólnie z lekarzem prowadzącym ciążę i może być modyfikowany w zależności od sytuacji. Zapisane są w nim wszystkie preferencje kobiety co do tego, jak ma wyglądać poród oraz opieka po porodzie. Pamiętajmy, że kobieta ma zawsze prawo wyboru miejsca, nawet poza szpitalem. Zachęcamy jednak pacjentki, żeby poród odbywał się w warunkach szpitalnych.

 Jest to bezpieczniejsze w sytuacji krytycznej, gdy potrzebna jest interwencja na sali operacyjnej. Najważniejsze jest jednak to, że bliska osoba może być w trakcie porodu siłami natury, a kobieta jeśli warunki na to pozwalają, ma możliwość wyboru miejsca i okoliczności porodu.

Jak wygląda opieka już po porodzie? Czy do świeżo upieczonych mam przychodzi doradca laktacyjny lub fizjoterapeuta?  Jakiej opieki powinna się spodziewać?

Fizjoterapeuta, doradca laktacyjny czy psycholog to niestety ciągle niedoszacowane i niedocenione elementy. To taka część opieki poporodowej, nad którą trzeba jeszcze popracować, bo zapotrzebowanie jest bardzo duże. To niszowe specjalności i nie zawsze szpital stać na taki personel. Na szczęście ta sytuacja kadrowa także się poprawia, a kobiety bardzo są coraz bardziej świadome i przygotowują się zarówno do samego porodu jak i połogu, na przykład chodząc do szkoły rodzenia.

Czego kobiety powinny, albo mogą oczekiwać wobec personelu, który opiekuje się  ciężarnymi?

Przede wszystkim kobieta powinna mieć poczucie bezpieczeństwa, powinna wymagać empatii, przyjaznego nastawienia i intymności w tym ważnym momencie swojego życia. Oczywiście w dużych miastach, w których jest kilka szpitali wybór poradni czy lekarza jest łatwiejszy, bo i dostępność jest większa. Myślę jednak, że standardy opieki są coraz wyższe i warunki, w których kobiety korzystają z porad medycznych w trakcie ciąży poprawiły się znacząco. Pamiętajmy, że ryzyko związane z prowadzeniem ciąży i porodu jest bardzo duże, dlatego lekarze bardzo dbają o zachowanie najwyższych standardów. Dramaty oczywiście się zdarzają, ryzyko zawsze jest, ale zadaniem wykwalifikowanego personelu, jasnych procedur i szybkich reakcji jest minimalizowanie tego ryzyka i powikłań.

Co dokładnie zawierają standardy okołoporodowe?

Standardy powstały, aby zapewnić jak najlepszy stan zdrowia matki i dziecka, przy ograniczeniu do minimum interwencji medycznych takich jak nacięcia krocza, cięcia cesarskiego czy np. podania noworodkowi mleka modyfikowanego. One określają również zalecany zakres świadczeń profilaktycznych, badań diagnostycznych i konsultacji medycznych, wykonywanych u kobiet w ciąży – wraz z okresami ich przeprowadzania. Jednakowy schemat postępowania we wszystkich szpitalach w kraju nie oznacza jednak urzędowego podejścia do pacjentki. Każdy przypadek jest oczywiście indywidualny. Ciąża i poród to trudny czas, więc panie mają prawo do poszanowania intymności, godności, szacunku dla poczucia wstydu i poufności. Muszą mieć pełną informację o swoim stanie, prawo do wyrażenia zgody lub odmowy. Muszą być respektowane jej prawa do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji związanych z porodem.

5( 115)
Kwiecień'18
gajda