Rayskiego 

– kreatywne serce miasta 
 

To wyjątkowa ulica w Szczecinie. Z wielkim potencjałem i siłą, niezwykle żywa, coraz barwniejsza, będąca bardzo udanym mariażem biznesu, rzemiosła oraz sztuki. Tylko tutaj można zobaczyć, jak się robi wędliny, lody, wspaniałe wyroby ze skóry oraz… gitary na których grają niezwykli muzycy, zaopatrzyć się w niepowtarzalne obuwie, wejść do fryzjera, aby się ostrzyc a wyjść z wyjątkowym dziełem sztuki, zachwycić się biżuterią tworzoną dla VIP-ów i koronowanych głów, a przy dobrej kawie posłuchać bluesa granego „na żywo” – wprost z chodnika. Proszę Państwa, przed Wami ulica Rayskiego.

Autor

Dariusz Staniewski

Ulica generała Ludomiła Rayskiego, bo tak brzmi jej pełna nazwa, łączy w sobie dwa światy. Dawnego przedwojennego Szczecina oraz powojennej przaśnej socrealistycznej rzeczywistości. Ta druga część raczej u nikogo chyba nie wzbudza zachwytów ani specjalnego zainteresowania. Jest i już.  Ale ta pierwsza, znajdująca się między placem Grunwaldzkim a placem Zamenhofa kilka lat temu obudziła się, wróciła do życia i tętni wyjątkową jakością. Po obu stronach ulicy XIX-wieczne kamienice. Kilka z nich wyremontowanych i odrestaurowanych. Reszta czeka na zmianę swojego losu. Do 1945 roku ulica Rayskiego nazywała się Kronprinzenstraße. Po wojnie ochrzczono ją Polonii Zagranicznej a następnie generała Karola Świerczewskiego. W 1992 roku radni miejscy zdecydowali, że patronem ulicy zostanie generał Ludomił Rayski. Kim był? Pewnie niewiele osób wie. To jednym z twórców lotnictwa po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Będąc w stopniu generała latał jako pilot ze zrzutami dla powstańczej Warszawy. Zmarł na emigracji. Postać barwna i nietuzinkowa. Taka jest też ulica jego imienia.

Jeszcze kilka lat temu Rayskiego słynęła przed wszystkim z wyjątkowego lokalu gastronomicznego, znanego nie tylko w kraju, ale i na świecie. Mowa oczywiście o Chiefie – najlepszej restauracji rybnej w Polsce. Założona w 1973 roku tuż przy zbiegu placu Grunwaldzkiego i ulicy Rayskiego podejmowała wszystkich najważniejszych w kraju – polityków, artystów, sportowców, biznesmenów. Charakterystyczny wystrój tworzył specyficzny klimat – sieci, na ścianach głowy egzotycznych ryb, szczęki rekina, akwaria a w piwnicy jedyny w Polsce basen pełen żywych ryb i raków. Po transformacji ustrojowej nadeszły jednak dla Chiefa trudne czasy. Coraz mniej klientów, nieudana działalność nowych najemców spowodowały, że w 2019 roku restauracja została sprzedana. Kupiła ją firma Manekin prowadząca w całej Polsce sieć popularnych naleśnikarni. Lokal przy placu Grunwaldzkim i Rayskiego miał być otwarty w ubiegłym roku. Na przeszkodzie stanęła pandemia. Teraz nadal trwają w nim prace adaptacyjne. Przez otwarte okna można zobaczyć sprzątających wnętrza robotników.

Biznes i sztuka

26 lat temu lokal u zbiegu placu Zamenhofa i Rayskiego 26 lat kupił pewien znany szczeciński fryzjer – Jacek Karolczyk. I to był pierwszy powiew zbliżających się zmian.

Wszystkie zaczęły się tak naprawdę po 2000 roku. Wtedy swój salon jubilerski otworzyli B. E. Kleist. Zaczął się większy ruch na tej ulicy, jeżeli chodzi o biznes. Wtedy to zaczęło nabierać rozpędu i rumieńców. Tak się to wszystko szybko dzieje, że naprawdę trudno określić szczegółową datę początku tych przemian – mówi Jacek Karolczyk, właściciel JK Studio Wizerunku.

Jak wyjaśnić, że akurat na tej ulicy panuje tak niezwykła i barwna atmosfera? Przecież tuz obok sprawnie funkcjonuje prawdziwe zagłębie gastronomiczno – rozrywkowe miasta, czyli Deptak Bogusława. 

Ładny, kolorowy, ale niestety jest tylko i wyłącznie knajpiany, bo nic innego nie ma tam sensu otwierać, nie utrzyma się. Jagiellońska w którymś momencie, przez całkowity remont, wystraszyła swoich najemców. Teraz zrobiła się bardziej gastronomiczna. Ale trudno w sumie wytłumaczyć, dlaczego tak Rayskiego „chwyciła”. Może na takiej zasadzie, że dobry biznes przyciąga inny? Każdy chce działać obok tych, którym się powodzi, niż gdzieś tam, na jakiejś biznesowej pustyni – mówi Jacek Karolczyk.

W jego studio stylizacja fryzur przeplata się ze sztuką przez duże S. Na ścianach wiszą dziesiątki obrazów, na półkach stoją rzeźby i wyroby ceramiczne. Wszystko lokalnych artystów. Ale to nie jest galeria – zarzeka się właściciel obiektu.

Żeby to było jasne. To miejsce prezentacji sztuki, prawdziwej, rzeczywistej. Artyści sami tam sprzedają swoje dzieła. To miejsce uczy ludzi kupować sztukę –malarstwo, rzeźbę, wyroby ze szkła i ceramiki. Wszystkiego co unikatowe i ręcznie robione – wyjaśnia Jacek Karolczyk.

Jak twierdzi życie samo mu narzuciło ten pomysł.  Miał trochę elementów dekoracyjnych, które nie pasowały do jego nowego domu.
Szukał więc nowych pomysłów na wystrój. Zawsze podobały mu się rzeźby. Ale niestety na te, które były w galeriach, nie było go stać. 

– Raz właścicielka jednej z galerii poszła mi na rękę i udało mi się kupić rzeźbę na raty. To mi się bardzo spodobało. Trafiłem na pewnego lokalnego artystę. Zorganizowałem jego wernisaż. Potem, podczas pobytu w Australii zobaczyłem, że sztuka może być dostępna dla każdego i w różnych miejscach. To mnie bardzo zainspirowało, żeby z czymś podobnym ruszyć u nas. Prezentowałem obrazy naszych lokalnych artystów np. w hotelach. Raz się zdarzyło, że właściciele jednego z nich musieli wyjechać na kilka tygodni. Poprosili żebym przechował kilka obrazów. No to umieściłem je u siebie w studio. Od razu wzbudziły wielkie zainteresowanie. Kiedy wszystkie zostały sprzedane moi pracownicy poczuli się nieco rozczarowani:” to już nie będzie więcej obrazów?” – pytali.  Zacząłem więc to dzieło kontynuować. I w ten sposób powstała „Sztuka u fryzjera” – opowiada znany szczeciński stylista.

W Jacek Karolczyk Studio Wizerunku odbywają się także …koncerty.  Muzyki klasycznej w wyjątkowym wykonaniu m.in. Duo Di Corde (wł. "duet ze strunami") – pierwszego wspólnego projektu szczecińskich artystów: Izabeli Rudnickiej – mezzosopran i Ireneusza Skoczki – gitara klasyczna (do którego za chwilę wrócimy). Piękny głos operowej artystki w połączeniu z ciepłym brzmieniem gitary, ciekawe aranżacje dzieł znanych kompozytorów – J.S. Bacha, J. Rodrigo, H. Villa Lobos, J. Duarte, B. Brittena i wiele innych. To przyciąga do studia Jacka Karolczyka prawdziwych muzycznych smakoszy. A wspomniany już Ireneusz Skoczka jest jego „ulicznym” sąsiadem. Od prawie roku swoją działalność prowadzi w lokalu naprzeciwko. Skoczka to lutnik, jeden z niewielu nie tylko w Szczecinie, ale i na Pomorzu Zachodnim. Jest prawdziwym mistrzem wśród twórców gitar klasycznych. Do jego klientów należą muzycy z całej Polski np. Maciej Kazuba, czyli połowa popularnego szczecińskiego duetu Jackpot, czy też wybitni gitarzyści Krzysztof Meisinger, Jakub Kościuszko, Dawid Pajestka, Maciej Kostecki. Skoczka kilka miesięcy temu zamienił pracownię na jednym z dużych osiedli mieszkaniowych na lokal przy ulicy Rayskiego.

Przeniosłem się ze względu na lokalizację, ludzi jacy tutaj działają i na możliwości – większe niż do tej pory. Moja poprzednia pracownia, w piwnicy, w bloku, nie wpływała na mnie zbyt motywująco. Tutaj już zrobiłem więcej niż tam przez trzy lata – śmieje się Ireneusz Skoczka. – Tu jest dobry klimat, tutaj są ciekawi ludzie, którzy prowadzą oryginalną działalność. Takiej kumulacji w jednym miejscu nie spotyka się często. To bardzo motywujące – zapewnia Skoczka.

Biżuterią słynie za to na pewno salon jubilerski Barbary Kleist. Swoje podwoje dla klientów na ulicy Rayskiego otworzył w maju 2003 roku. Wspaniała wyroby według własnych projektów właścicielki. W ofercie salonu znajdują się m.in. wyroby ze złota, z brylantami, srebrnych, pereł, bursztynu, tytanu, jedwabne szale ręcznie malowane. Wzbudziły zachwyt wielu. Lista klientów jest pełna niezwykłych i bardzo znanych nazwisk. Wystarczy wspomnieć np. duńską parę książęcą – Fryderyka i Elżbietę, prezydentów RP – Bronisława Komorowskiego (wraz z żoną Anną) i Andrzeja Dudę, premier Beatę Szydło, wybitnego kompozytora Krzysztofa Pendereckiego wraz z małżonką, arcybiskupa Andrzeja Dzięgę i sławną aktorkę Annę Dymną

Wyjątkowo oryginalnymi wyrobami – butami może się pochwalić sklep prowadzony przez małżeństwo Eleny Gasulli Tortajada oraz Israela Lopeza Rosasa.  Za każdą parą zaprojektowanych i wytworzonych przez nich butów stoi niebanalna historia. Buty damskie i męskie, z wysokiej jakości włoskiej skóry, ale także z kolekcjonowanych podczas wojaży tekstyliów, które wyróżniają się bogatą kolorystyką i egzotycznym wzornictwem. Wyróżniają się z tłumu i pasują na różne okazje.

– Przeniosłam się na ulicę Rayskiego cztery lata temu i od razu zakochałam się w poczuciu sąsiedztwa tej ulicy. W ciągu ostatnich kilku lat ulica bardzo się rozwinęła w fajne i kreatywne miejsce. Dlatego w zeszłym roku postanowiliśmy również przyczynić się do jej dalszego rozwoju. Dlatego otworzyliśmy tutaj nasz sklep Liebre Style. Wszyscy właściciele firm na Rayskiego są jak duża rodzina – znamy się, pomagamy sobie i podziwiamy nawzajem. Mamy nadzieję, że dołączy do nas jeszcze więcej kreatywnych umysłów, aby Rayskiego stało się twórczym sercem Szczecina. Są tam wciąż puste lokale! – mówi Elena Gasulla Tortajada.

Ulica pachnąca chlebem, wędliną i kawą

Rzemieślniczo – gastronomicznymi wizytówkami ulicy są bez wątpienia dwie piekarnie. Pierwsza z nich – Reczyńskich. To jedno z miejsc w Szczecinie, gdzie można kupić razowe pieczywo wytwarzane na naturalnym zakwasie, z niewielką ilością drożdży i całkowicie pozbawione chemii. Ciągle popularna i odkrywana przez nowe pokolenia szczecinian. Właściciel Andrzej Reczyński jest piekarzem z wyboru. Z wykształcenia elektronikiem. W dodatku z zacięciem literackim. Widać to wyraźnie we wpisach w Internecie opisujących m.in. ciężki żywot w piekarza.

– Czas mija, a ja ciągle w tym samym miejscu. Ta sama piekarnia,  te same maszyny, ten sam piec. One się nie zmieniają (nie licząc remontów, napraw i modernizacji). Pracownicy raz lepsi raz gorsi, lecz jednak bardzo ważni i niezbędni. Samemu bez nich nie dałbym rady. Chwała im za to, za trud i katorgę ze mną (w pracy jestem dość upierdliwy, rola szefa dbającego o jakość). Swoją drogą, ile mnie oni zdrowia i nerwów kosztują. Czego się jednak nie robi dla tego smaku pieczywa. A ja. No cóż. Po tych czterdziestu paru latach, więcej siwych włosów i zmarszczek za to mniej siły. Pojemniki z pieczywem czy worki z mąką, niby ta sama waga a jednak coraz cięższe. Jeszcze daje rade, ale jak długo. Żona wspiera i pomaga jak tylko może więc razem walczymy dalej – pisał Andrzej Reczyński w lutym tego roku

Kilkaset metrów dalej, tuż przy placu Zamenhofa, mieści się druga sławna piekarnia. Prowadzona przez rodzinę państwa Małyszków. Obok piekarni jeszcze kolejna pamiątka po dawnej Rayskiego – jeden z najdłużej działających w mieście sklepów mięsnych. Ale między nimi, obok i naprzeciwko już nowe jak np. Bro Burgers – lokal słynący z burgerów. Właściciele zaczynali w 2014 roku od bardzo popularnego foodtrucka, który przygotowywał je w centrum Szczecina – przy ulicy Partyzantów.
Zawsze była kolejka. Od kilku lat działają już na stałe przy Rayskiego. Tuż obok nie mniej popularne, a przez niektórych uznawane za najlepsze w mieście – Lody Marczak. Firma prowadzona przez polsko – niemieckie małżeństwo. A proponują bardzo szeroką gamę smaków – każdy znajdzie coś dla siebie, nie będzie rozczarowania. Wystarczy spojrzeć w upał jakie tłumy tam ciągną. Kilkadziesiąt metrów dalej w grudniu 2010 roku usytuowała się Manufaktoria – lokal oferujący wędliny wędzone drzewem buku i olchy, bez glutaminianu sodu, produkowane na bazie naturalnych przypraw i soli peklowej. Na miejscu, na własne oczy można zobaczyć w jaki sposób są produkowane, dotknąć, spróbować. Jak bardzo są cenione wystarczy trafić do sklepu tuz przed świętami. Na dzień przed Wielkanocą 2021 roku, tylko rano kolejka do sklepu liczyła kilkadziesiąt osób – ogonek sięgał aż do piekarni rodziny Małyszków.

Tradycje rybną ulicy Rayskiego pewnie będzie się starał podtrzymać najnowszy lokal – Złota Rybka. Menu w każdym razie wygląda bardzo zachęcająco. Ryby oferuje także foodtruck, który zaparkował przy JK Studio Wizerunku. To „Zakotwiczony”. Jedna z ich potraw – „chłodnik z gravlaxem” chwalił ostatnio bardzo Gieno Mientkiewicz – znany Śledziożerca (do niedawna szczecinianin), znawca polskich serów zagrodowych i prowadzący wakacyjny ranking … zup rybnych.

Rayski blues

Wielu z działających na Rayskiego podkreśla, że bardzo dużo kolorytu na Rayskiego wniósł Wojtek Czajkowski i jego kawiarnia „Artetamina”. A zwłaszcza organizowane przez niego koncerty uliczne. 

– Tak naprawdę to on „rozgłośnił” tę ulicę – zauważa Jacek Karolczyk.

Wojtek Czajkowski, to znany szczeciński artysta i muzyk (m.in. z bluesowej kapeli „Blue Crow”). Kawiarnie „Artetamina”, razem ze swoją wspólniczką Ewą Drobiazgiewicz, otworzył w 2019 roku. 

– Mieszkam na Śląskiej. W kapciach miałbym blisko (śmiech) Ale mówiąc poważnie udało nam się kupić na Rayskiego mieszkanie, które przerabiam od czterech lat na galerię sztuki.  Robimy to razem z moją wspólniczką i przyjaciółka Ewą. Mamy nadzieję, że w tym roku uda nam się ją otworzyć. Ale na razie działa kawiarnia, czyli „Artetamina” – opowiada Wojciech Czajkowski.

Bardzo szybko zasłynął w całym Szczecinie koncertami „na żywo” na Rayskiego. Każdy z nich gromadzi przynajmniej kilkadziesiąt osób, które w ogródku przy kawie chłoną bluesowe (choć nie tylko) rytmy. Chętnie śpiewają i występują z nimi goście oraz klienci. Tak do „Blue Crow” trafiła m.in. Klaudia Kowalczyk – bardzo zdolna, młoda szczecińska wokalistka (znana także z występów na Kutrze, na nadodrzańskich bulwarach).

Koncerty „na żywo” rozpoczęły się jeszcze zanim kawiarnia powstała. Pierwszy odbył się w 2018 roku. Zrobiliśmy z Blue Crow show. „Artetaminy” jeszcze nie było. Były wybite otwory na drzwi a nie było jeszcze drzwi. Wtedy zrobiliśmy pierwszy koncert na Rayskiego.  Klaudia jest już na stałe w „Blue Crow”, jest naszym głosem. Śpiewa z nami też Beata Romanowska – Roma, ludzie z różnych zespołów. W środy robimy teraz „Blues on the street” – takie stricte bluesowe granie, taki bluesowy jam session. Trochę tak, jak w pierwszej części ‘Blues Brothers” – dodaje Czajkowski.

A co z mieszkańcami okolicznych kamienic, sąsiadami? Nie protestują? Ciężko uwierzyć. 

– Mieszkańcy są za. Żyję z sąsiadami dobrze. Jest tylko kilka sfrustrowanych jednostek, którym to nie pasuje. Ale robią to zazwyczaj z czystej złośliwości, bo zwrócono im uwagę, że śmiecą lub pies załatwia się na ulicznym ogródku. Te koncerty też wypływają z takiego mojego przekonania, że ludzie muszą żyć społecznie, muszą być razem, tworzyć pewnego rodzaju komunę. Ludzie przyjeżdżają z innych miast i mówią mi: „mam wrażenie, że Ciebie na tej ulicy wszyscy znają. Idziesz i wszyscy mówią Ci dzień dobry, cześć”. Ale to właśnie o to chodzi. Wszyscy właściciele lokali na Rayskiego żyją w takiej wspólnocie, pewnej grupie. Witamy się rano, pomagamy sobie – opowiada Wojtek Czajkowski.

Opinie te potwierdza jeszcze jeden lokator ulicy Rayskiego – Arkadiusz Masiukiewicz. Wyroby jego skórzanej manufaktury Kaphorn cieszą się sławą nie tylko w stolicy Pomorza Zachodniego. 

Nasz towar nie jest dla wszystkich. Produkty, które wykonujemy są w jednym egzemplarzu, nigdy nie ma dwóch. Nawet gdybyśmy się bardzo postarali, to nie jesteśmy w stanie wykonać dwóch identycznych rzeczy, jeżeli nie mielibyśmy do tego stempla i maszyn. Wszystkie produkty wykonujemy ręcznie, zaczynając od tłoczenia, nanoszenia wzorów, do malowania, a później szycia. To powoduje, że te przedmioty są unikalne. Chodzi także o jakość skóry z jakiej powstają. My je sprowadzamy z całej Polski i Europy. I jest ona najwyższej jakości, a przede wszystkim jest prawdziwa. Przychodzili do nas ludzie z różnymi torbami, torebkami, portfelami i dopiero u nas się dowiadywali, że to jakaś cerata od babci ze stołu – opowiada Arkadiusz Masiukiewicz.

Na Rayskiego działa od trzech lat. Właśnie jest w trakcie zmiany siedziby. Od początku sierpnia jego zakład będzie się mieścił w piwnicy tuz obok Lodów Marczak.

– Już od początku naszej działalności, powstał pewien fajny klimat dla naszej produkcji związanej z kaletnictwem, skórnictwem. Ta ulica przyciąga dobry biznes. Może dlatego, że te wszystkie rzeczy nie są narzucane. Jesteśmy ludźmi, którzy to tworzą niezależnie od instytucji, dofinansowań, od partii politycznych, od tego kto jakie ma poglądy. Wspieramy jeden drugiego, jeden myśli o drugim, jeden o drugiego zabiega. Taka atmosfera sama się stworzyła na tej ulicy – zapewnia Arkadiusz Masiukiewicz.

Warto wstąpić na Rayskiego, chłonąć tę atmosferę, poczuć ten klimat, w Szczecinie – naprawdę wyjątkowy i niepowtarzalny.

 

Prestiż  
Sierpień 2021