Sylwia Fabiańczyk-Makuch:
Z disco polo nie będziemy się bratać

 

Jak powstał jeden z najpopularniejszych chórów w Polsce, o wyjątkowym wyróżnieniu na festiwalu w Hong Kongu, kto nauczył chor śpiewać po japońsku oraz mandaryńsku i z jakiego powodu, pełnoletniości zespołu, szerokich zainteresowaniach muzycznych i czego na pewno nie zaśpiewają „Prestiiż” rozmawia z dr Sylwią Fabiańczyk – Makuch, założycielem, dyrektorem i dyrygentem chóru Akademii Morskiej w Szczecinie. 

Autor

Dariusz Staniewski

Czy bardzo bolą ręce po koncercie? Jednak trzeba się przecież nimi trochę namachać. 

(śmiech) Nigdy nie odczułam tego typu problemu. Zazwyczaj podczas koncertu towarzyszą mi bardzo silne emocje i nie myślę wtedy o tym, czy mnie coś boli. Może kiedyś, po wielu, wielu godzinach dyrygowania  zacznę odczuwać dyskomfort, ale na dzień dzisiejszy nie przypominam sobie takiego momentu. I to nie dlatego, że mam jakąś świetną kondycję, czy specjalnie ćwiczę i pracuję nad tym. Przez tyle lat ręce już się chyba przyzwyczaiły. Mam nadzieję, że będą mi jeszcze długo służyć (śmiech). 

Pamięta Pani swój najdłuższy koncert?  Jak długo musiała Pani dyrygować? 

To był koncert, który odbył się podczas naszego jubileuszu, 10-lecia istnienia zespołu. To chyba nasz najsłynniejszy występ, który przeszedł już do historii. Bardzo duże wydarzenie. Długie i barwne zapowiedzi konferansjera, część oficjalna, wręczanie orderów, itp. Muszę przyznać, że również program artystyczny był bardzo bogaty i nie udało się go wówczas do końca okiełznać. Koncert trwał cztery i pół godziny. Z przerwą.  Kilku moich znajomych stwierdziło potem, że to był bardzo wyczerpujący wieczór. Pewnie poczuli się bardziej zmęczeni ode mnie. Natomiast ja i cały zespół byliśmy niesłychani podekscytowani i przeszczęśliwi móc podzielić się naszym różnorodnym dorobkiem i dotychczasowymi osiągnięciami. Publiczność, łącznie z Jego Magnificencją Rektorem Akademii Morskiej, wówczas piastującym to stanowisko, podkreślali, że koncert wywarł na nich ogromne wrażenie. To chyba wtedy dyrygowałam najdłuższy program w karierze. 

Pani wcześniej śpiewała w chórze Politechniki Szczecińskiej. W czasach, kiedy dyrygował nim prof. Jan Szyrocki – postać znana i ważna w świecie muzycznym. 

Studiowałam u profesora Jana Szyrockiego. Zaprosił mnie do współpracy po którymś egzaminie jeszcze kiedy byłam studentką w Akademii Muzycznej w Poznaniu – filia w Szczecinie. To było dla mnie wyjątkowe wyróżnienie. Otrzymałam propozycję pracy jako instruktor głosu, prowadziłam głosy tenorowe w chórze politechniki, również śpiewałam. Zostałam wrzucona na głęboką wodę, nie było to łatwe zadanie.
Dyplom z dyrygentury ukończyłam z wyróżnieniem prowadząc właśnie ten zespół.

Czy dyrygent powinien najpierw śpiewać w chórze, żeby potem móc nim dobrze dyrygować, rozumieć go? Czy może też ktoś ominąć etap śpiewania, ukończyć Akademię Muzyczną i także zostać dobrym dyrygentem? 

Można pominąć ten etap, ale jest to mocno ryzykowne, wręcz karkołomne zadanie, kiedy dyrygent nie potrafi śpiewać, a jest chórmistrzem. Zupełnie inaczej jest w przypadku dyrygentów orkiestr symfonicznych czy dętych. Pracują z orkiestrą, instrumentalistami. A w chórze pracuje się z najdelikatniejszym oraz najwdzięczniejszym z instrumentów –  głosem ludzkim. Moim podstawowym celem od samego początku było zadbać o wykształcenie wokalne moich chórzystów, bardzo ważna jest dla mnie barwa, jakość, frazowanie, sposób wydobycia dźwięku, właściwa technika i swoboda w tym zakresie.  W tej chwili mogę już sobie pozwolić na większy nacisk na pracę typowo dyrygencką, koncepcyjną i organizacyjną, zatrudniamy wspaniałych wokalistów, którzy zajmują się emisją głosu w zespole. Przez kilkanaście lat sama dbałam o prawidłowe nawyki i dobrą kondycję śpiewaczą moich chórzystów, bardzo pomocne jest wykształcenie i doświadczenia wokalne. 

Chór rozpoczął działalność w 2003 roku. W jaki sposób znalazła Pani chętnych do śpiewania w nim? Pewnie nie było łatwo. Nowy zespół, z uczelni raczej nie kojarzonej ze śpiewem chóralnym, jeżeli już to raczej z szantami. Były transfery z innych chórów w mieście? 

Nie, nie było transferów. Na szczęście otaczały mnie osoby, które wspierały mój pomysł i bardzo kibicowały. Może też dzięki nim uwierzyłam, że potrafię tego dokonać. W 2003 roku uczelnia funkcjonowała jeszcze jako Wyższa Szkoła Morska i była to jedyna szkoła wyższa, w której żadnemu dyrygentowi nie udało się utrzymać chóru. Było to więc ogromne wyzwanie. Zresztą, początki zawsze są trudne, wymagają olbrzymiej determinacji. 

To chór w WSM-ce działał już wcześniej? 

Podejmowane były próby założenia zespołu, ale po jakimś czasie chór się rozpadał, przede wszystkim ze względu na praktyki morskie studentów. Podejrzewam, że te okoliczności demotywowały dyrygentów. Ale ja nie miałam wielkiego wyboru. To była wówczas jedyna uczelnia, w której nie funkcjonował chór.  Wiedziałam więc, tworząc go, że muszę pokonać wszelkie trudności, że panowie i panie, których uda mi się pozyskać z uczelni już na trzecim roku wypłyną w rejs. I to w dodatku półroczny. Natomiast na pierwsze spotkanie – inauguracyjne przybyło bardzo dużo osób.  Myślę, że wielu z nich po prostu nie dowierzało, że ktoś pokusił się, żeby założyć chór w uczelni o takiej specyfice. Przyszli  ze zwykłej ciekawości. 

Studenci? 

Przede wszystkim. 70 osób. Po eliminacjach wstępnych przyjęłam około 30 osób i były to same dziewczyny... Po przesłuchaniu panów, którzy się pojawili, tylko dwóch spełniało oczekiwania. Choć dziś już chyba mogę ujawnić, że oni tak naprawdę, jednak się nie nadawali (śmiech). Aktualnie w chórze śpiewa jedna osoba z pierwszego naboru. Paula w międzyczasie założyła rodzinę, zrobiła sobie przerwę, ale wróciła do nas. Na początku było więc 30 dziewczyn i prawdziwa orka na ugorze. (śmiech). Dziewczyny zaczynały bez żadnego doświadczenia muzycznego, nie mówiąc o umiejętnościach wokalnych. Ale chciały spróbować prawdziwej przygody z muzyką i to było ważne. 

To były dziewczyny w jakiś sposób związane z uczelnią, czy też z zewnątrz? 

To były studentki WSM. Wtedy już przyjmowano panie na Wydział Inżynieryjno-Ekonomiczny Transportu.  

Długo trwał ten etap potu i łez?

Około siedem lat. Po pierwszych sześciu miesiącach dołączyli panowie. W końcu musiały chórzystki przyciągnąć pierwiastek męski (śmiech). A ja już sobie wyobrażałam, że jednak będę prowadzić tylko chór żeński. To ciekawa formuła, taki jednorodny chór, choć w tym przypadku brzmi to dość komicznie: chór Akademii Morskiej i same dziewczyny (śmiech).  Warsztatowy czas trwał bardzo długo, ale tez był dla mnie niezwykłą nauką cierpliwości, zdobywania doświadczeń, budowania zespołu od podstaw, dbania o dobrą atmosferę. Oczywiście radości i drobnych satysfakcji w tamtym okresie również nam brakowało. I tak po kilku latach zaczęły dołączać do nas osoby z większymi umiejętnościami, z  roku na rok ta grupka się powiększała. W tej chwili chór to prawdziwa instytucja, jest nas blisko 100 osób, do tego co roku tworzymy liczny chór przygotowawczy dla młodych adeptów sztuki chóralnej. Po kilkunastu latach mogę sobie pozwolić na prawdziwą rekrutację, przyjmujemy osoby utalentowane, uzdolnione muzycznie, zarówno amatorów, pasjonatów, jak i  uczniów i absolwentów szkół muzycznych, studentów. We wrześniu rusza kolejny nabór. Zachęcam więc do dołączenia do nas osoby, które chcą się rozwijać wokalnie, zwiedzać świat, przeżyć niecodzienne chwile. Emocje konkursowe, sceniczne wzruszenia i radości oraz  cudowna atmosfera gwarantowane! Panów w naszych szeregach nie brakuje, ale szczególnie zachęcam właśnie chłopaków do przełamania się i wypróbowania swoich sił, niech śpiewanie stanie się modne! Repertuar jest niezwykle różnorodny, począwszy od oryginalnie zaaranżowanej muzyki rozrywkowej, poprzez utwory sakralne, twórczość współczesnych kompozytorów aż do monumentalnych dzieł symfonicznych. Nie brakuje też wyzwań, wyjazdów, atrakcyjnych projektów artystycznych czy spotkań ze znakomitymi wokalistami czy zespołami muzycznymi.

Czy w ciągu tych siedmiu lat miała Pani chwile zwątpienia, braku wiary w to co robi, dosyć chóru, ludzi w nim śpiewających, chęci rzucenia wszystkiego w przysłowiową cholerę?

Zawiodę Pana, ale nic takiego się nie wydarzyło… (śmiech). Determinacji i entuzjazmu mi nie zabrakło, choć trudnych momentów było i jest mnóstwo. Zarządzanie tak dużą grupą jest niezwykle czasochłonne i wymaga bardzo dobrej dyscypliny organizacyjnej. Na szczęście otaczają mnie niezwykłe, oddane osoby, na które zawsze mogę liczyć, wspaniały zarząd na czele z mózgiem operacyjnym czyli Ewą Stojek, cudowni przyjaciele, z którymi współpracujemy. Zawsze powtarzam, ze ten chór to fabryka talentów w przeróżnych dziedzinach. Chwile zwątpienia pojawiają się jedynie w sytuacjach, kiedy brakuje nam funduszy na spełnianie muzycznych marzeń, współpracę ze znakomitymi artystami, czy wyjazdami zagranicznymi na konkursy i festiwale. Na szczęście władze Akademii Morskiej pomagają nam finansowo i mentalnie, oczywiście w zakresie, na jaki mogą sobie pozwolić. Wdzięczni jesteśmy również Urzędowi Miasta oraz Urzędowi Marszałkowskiemu za wspieranie naszych działań. Tak duży organizm  wymaga dosponsorowania, cały czas czekamy na mecenasów sztuki.

Brakuje sponsorów?

Pozyskujemy ich się na konkretne wydarzenia czy projekty. Jest coraz lepiej pod tym względem. Ale będziemy jeszcze bardziej szczęśliwi,  jeśli ta sytuacja się poprawi i pomoc będzie bardziej odczuwalna. Więcej czasu będę mogła poświęcić na pracę artystyczną i realizację kolejnych ciekawych pomysłów muzycznych.

Żeńskim odpowiednikiem słowa dyrygent jest dyrygentka. Dużo jest ich w Polsce? Jeśli chodzi o chóry.

Jest ich sporo. Jest więcej dyrygentek chóralnych niż symfonicznych. Zajęcie bardzo wdzięczne.

Ale trudne. 

To prawda. Szczególnie w kontekście prowadzenia chóru, w którym  śpiewa wielu zadziornych panów. Żartuję czasami, że głos to osobowość. W świecie chóralistyki krążą anegdoty o specyfice tenorów – najwyższych głosów męskich. Choć ja z nimi trzymam sztamę. Natomiast nie jest łatwo zarządzać basami, zazwyczaj mają swoje zdanie na większość tematów (śmiech). Czasami muszę zamieniać się w Carycę, wygenerować nadprogramową moc i stanowczość. Skrajne cechy muszą się przenikać, bo z kolei bez wrażliwości nie udało by się tworzyć piękna muzyki.

W tym roku na festiwalu 2021 World Choir Festivalw Hong Kongu została Pani uznana za jedną z 10 najlepszych dyrygentów, jacy wzięli udział w tej imprezie. Znalazła się Pani w tym gronie jako jedyna Europejka.

To olbrzymi festiwal, wystąpiło w nim blisko  200 chórów. Czyli 200 dyrygentów. Tego typu  wyróżnienie jest dla mnie niezwykle miłe i satysfakcjonujące. Doceniono muzykalność, interpretację, technikę dyrygencką, a przede wszystkim niezwykły kontakt z chórem. Myślę, że spory wpływ na przyznanie tej nagrody miało to, co się dzieje między mną i zespołem w trakcie koncertów. Te same emocje, jedność, ta więź jest bardzo widoczna, to nas na pewno wyróżnia spośród innych zespołów.

Kto wybierał repertuar?

Zawsze to moje zadanie, zgodnie z regułami danego konkursu. Często pojawia się wymóg, aby w przygotowanym repertuarze pojawił się  np.  utwór reprezentujący muzykę dawną, romantyczną czy w chociażby w  języku kraju, który odwiedzamy. Tak też było na konkursach na Tajwanie i w Tokio, gdzie śpiewaliśmy po japońsku i mandaryńsku. I to po dwa utwory!

?

Nasza praca została doceniona i możemy się pochwalić spektakularnymi sukcesami. Na konkursie w Tokio zdobyliśmy złoto, na Tajwanie złoto i secondo Grand Prix. Konkurencja była olbrzymia, chóry azjatyckie słyną ze wspaniałego poziomu wykonawczego.

Kto Was w Szczecinie przygotowywał do śpiewania po japońsku i mandaryńsku? 

Zawsze bardzo dokładnie  przygotowujemy się w zakresie wymowy utworu wykonywanego w obcym języku. I tym razem udało się pozyskać taką osobę, która zna język japoński. Sto osób w chórze, więc zawsze  znajdzie się akurat ktoś, kto ma znajomego z potrzebnymi w danej chwili umiejętnościami i kompetencjami (śmiech).

Ale Japończyka?

Znajomy znajomego (śmiech). Pojawiła się osoba, która zna dobrze język japoński i nam pomogła. A jeśli chodzi o mandaryński, to przygotowywała nas studentka instrumentalistyki, którą znam ze szczecińskiej  Akademii Sztuki, gdzie jestem wykładowcą. Często odnoszę wrażenie, ze moje myśli dość szybko się urzeczywistniają (śmiech). Zobaczyłam na korytarzu dziewczynę o azjatyckiej urodzie. Okazało się, że pochodzi z Chin… W każdym razie włada mandaryńskim bardzo dobrze. A my mieliśmy za zadanie opanować  utwór w tym języku. Nawiązaliśmy więc współpracę. Mimo trudności związanych z przystosowaniem wymowy do frazy muzycznej, wydawało nam się, ze jesteśmy super przygotowani, w każdym razie nasza trenerka z Chin była zachwycona. Niestety,  podczas wykonań na Tajwanie,  miałam wrażenie, że nikt nas nie rozumie (śmiech). 

Jesteśmy świeżo po kolejnej odsłonie projektu chóru „Wspólne brzmienia”. Tym razem zaśpiewaliście i wystąpiliście z Fisz Emade Tworzywo. Wspaniały koncert, gorąco przyjęty przez publiczność.  Co dalej? Czy w tym roku możemy się jeszcze spodziewać jakiejś niespodzianki?

Koncert z Fisz Emade Tworzywo czyli Wspólne Brzmienia: Chór Akademii Morskiej &Industrial Project przeszedł nasze najśmielsze oczekiwania. Współpraca z zespołem, niekończące się próby, mnóstwo pracy, a potem eksplozja naszych wzajemnych umiejętności, talentów i jedność na scenie. Wspaniałe, prawdziwe muzyczne spotkanie i wzajemna inspiracja. Emocje nie do opisania. Panowie zaprosili nas do udziału w płycie, która ukaże się już w październiku. Więc chyba też im się podobało. Do tego premiera industrialnego utworu „Syreny” Miłosza Wośko, napisana specjalnie na tę okazję, nietypowe instrumentarium perkusyjne, tekst zaczerpnięty z Odysei Homera, sample, Marta Uszko w roli recytatora, wizualizacje i  cudowne, pełne owacji przyjęcie ze strony wspaniałej publiczności.

Ten rok chór może zaliczyć do wyjątkowo pracowitych.

Zastanawiam się, jak to nasze tempo nieco przyhamować (śmiech). Moje zainteresowania muzyczne są dość szerokie. To nie tylko muzyka klasyczna, chóralna, ale ciągle inspirują mnie muzycy z kręgu szeroko pojętej estrady, czyli rock, hip hop, muzyka elektroniczna, kabaret, forma teatralna, poezja czy etno. To wszystko mnie  przyciąga, ciekawi i znajduje odzwierciedlenie w działaniach chóru. A szalona grupa ludzi, z którymi współpracuję nie hamuje  moich planów, a jeszcze mnie wspiera (śmiech). Są wśród nas fani najróżniejszych zespołów lub wykonawców,  z którymi chcielibyśmy przeprowadzić muzyczno – koncertową fuzję. A ja uwielbiam spełniać tego typu marzenia. Dlatego tych wydarzeń jest tak dużo, podobnie jak pomysłów na kolejne „Wspólne brzmienia”. Szczególnie po tegorocznych Fryderykach, w których wzięliśmy udział. Spotkaliśmy się ze znakomitymi artystami, którzy są bardzo chętni do nawiązania z nami współpracy. Bardzo mnie cieszy, że chóralistyka staje się odbiorcom coraz bliższa i dostępniejsza, a artyści z innych kręgów muzycznych również się na nią otwierają.

Chór skończył 18 lat. W związku z tym na początku roku uruchomiliście pewien nowy projekt  -„18 muzycznych  pocztówek dla szczecinian z okazji 18. urodzin” 

Tonasz prezent dla  mieszkańców Szczecina, naszych fanów i melomanów. To  krótkie miniatury muzyczne w formie pocztówek. Jest ich 18. W ich skład wchodzą między innymi teledyski – w tym roku ukażą się aż cztery. Dwa z nich to graficzne impresje do współczesnych utworów chóralnych autorstwa naszej utalentowanej chórzystki Natalii Kozak. Kolejne dwa to produkcje zbliżone do „Toss a Coin to yourWitcher” z serialu „Wiedźmin", która okazała się dla nas sporym sukcesem. Wideoklipy, realizowane przez naszych przyjaciół z Kamera Jazda, będą stworzone do piosenek z gatunku muzyki rozrywkowej, zaśpiewanych przez chór a cappella. Jesienią będzie miała miejsce premiera „Living on the prayer” - wielkiego przeboju amerykańskiej grupy Bon Jovi. Partie solową zaśpiewa znany, polski wokalista ( jeszcze nie zdradzę kto), wystąpi również z nami w teledysku. W październiku wraz z orkiestrą szykujemy premierę ambitnego dzieła muzyki współczesnej autorstwa wybitnego polskiego kompozytora – Janusza Stalmierskiego. Wykonamy je w szczecińskim  kościele p.w. św. Jana Chrzciciela z okazji beatyfikacji kardynała Stefana Wyszyńskiego. Pracujemy też równolegle nad dwoma płytami. Pierwsza zawierać będzie  utwory inspirowane tematyką marynistyczną, dedykowane chórowi przez polskich kompozytorów współczesnych.Natomiast na drugiej znajdą się znane przeboje muzyki rozrywkowej w oryginalnych aranżacjach chóralnych. Pojawi się na niej sporo niespodzianek.

Śpiewaliście rocka, hip hop, etno, poezję. Utworu z jakiego kręgu muzycznego chór na pewno nie wykona ? Heavy metal, disco polo?

Heavy metal jest kuszący (śmiech). Trochę wyrosłam w kręgu mocnych brzmień, w chórze również nie brakuje fanów takiej muzyki. Natomiast bardzo trudno przenieść ją na język chóralny, chociażby ze względu na lekko odmienną emisję głosu... W dodatku koncert z tego typu zespołem…  Nie wiem, czy jakiekolwiek nagłośnienie byłoby tu w stanie sprostać… Natomiast z disco polo nie będziemy się bratać (śmiech).

Dr hab. Sylwia Fabiańczyk-Makuch

Dr hab. Sylwia Fabiańczyk-Makuch – dyrygent, założyciel i dyrektor artystyczny Chóru Akademii Morskiej w Szczecinie. Profesor nadzwyczajna na Wydziale Edukacji Muzycznej Akademii Sztuki w Szczecinie. Dyrektor Centrum Kultury Akademickiej oraz dyrektor artystyczny autorskiego projektu „Wspólne Brzmienia”. Juror na festiwalach i przeglądach chóralnych. Z Chórem Akademii Morskiej brała udział w licznych konkursach i festiwalach w kraju i za granicą zdobywając blisko 75 czołowych nagród, w tym 12 Grand Prix oraz 40 Złotych Dyplomów. W 2019 roku prowadzony przez nią Chór Akademii Morskiej w Szczecinie otrzymał honorowy tytuł Ambasadora Szczecina.

Prestiż  
Wrzesień 2021