Niepoważna robota

Pewnego dnia ot tak po prostu postanowiła sobie popisać, wbrew opiniom, że w Polsce pisarza docenia się po śmierci. Bez znajomości niuansów rynku i koneksji w wydawnictwie, ale za to z przekonaniem, że nadejdzie taki dzień, w którym o swoich książkach powie „praca”. Dziś, choć ma ich na koncie 30, podobnie jak na początku czuje obawy, co będzie, gdy czytelnicy powiedzą, że poszło słabo. O zamiłowaniu do genealogii, szkockim tytule rycerskim z Groupona, a także o różnych obliczach happy endu, sile rażenia pióra i social mediach nokautujących nierzetelnych wydawców opowiada pisarka Magda Witkiewicz.

Autor

Dagmara Rybicka

Jak się czujesz, widząc każdą kolejną książkę w Top 10 najbardziej poczytnych tytułów?

Niezmiennie zaskoczona, że ludzie poświęcają swój czas, czyli to, co mają najcenniejszego, aby spędzić ze mną kilka godzin. Gdy czasami policzę, ile książek jest sprzedanych, to jest coś niesamowitego.

Jaka to liczba?

Powyżej miliona egzemplarzy. Wielkie wyróżnienie, w życiu nie przypuszczałam, że wszystko tak się rozwinie.

Bycie w literackim czubie powoduje presję?

Tak, i dopiero zaczynam ją rozumieć. Szczęśliwie pisarze nie są tak rozpoznawalni jak aktorzy. Zdarza się, że ktoś mnie zaczepi, powie coś miłego, ale nie jestem zobligowana, aby być idealna. Mogę być sobą czasem w dresie i z niedbale spiętymi włosami. Presja dotyczy również odbioru książek, gdyby kolejna okazała się słaba, zmartwiłabym się. Nie stanęłam w miejscu, próbuję nowych gatunków, w ostatnim czasie wyszedł dobrze przyjęty thriller „Wizjer”. Piszę też książki dla dzieci, więc pomimo że boję się nowych wyzwań, lubię je podejmować. Dlatego rozumiem tych na górze, borykających się z problemami psychicznymi, bo wchodzić na szczyt jest cudownie, ale gdy tam docierasz, apetyt rośnie w miarę jedzenia i spadać jest trudno.

Do jakiego pułapu zmierzasz? Czym wyznaczysz siebie kompletną?

Czuję się kompletna, jestem bardzo zadowolona z tego, co osiągnęłam. Kiedyś zapytano mnie, czym jest dla mnie sukces finansowy. Powiedziałam, że chciałabym móc wyjechać sobie do Paryża na weekend. Ot tak po prostu! Ostatnio zdałam sobie sprawę, że mogę sobie na to pozwolić, ale zupełnie nie wiem, dlaczego tego nie robię (śmiech).

Coś jeszcze?

Ekranizacje. Pierwsza się szykuje, niebawem ruszą zdjęcia do komedii świątecznej „Uwierz w Mikołaja”, co dla mnie jest nobilitacją. Podobnie tłumaczenia na różne języki – planuję wydać w Niemczech „Jeszcze się kiedyś spotkamy”. Wszystko, co osiągnęłam, zawdzięczam pracy, w której wspierał mnie sztab ludzi, takich jak redaktorzy, korektorzy, wydawnictwo i promocja. Czuję spełnienie i wiem, że nie byłoby tego beze mnie, powtarzam to sobie w chwilach słabości i skrzydła wracają. Poczucie, że podążamy dobrą drogą, dowartościowuje.

Co, jeśli ekranizacja poturbuje Twoje ego? Pisząc oczami wyobraźni, widzisz i dotykasz bohaterów – a tu w rolach głównych aktorzy, którzy na starcie storpedują zamysł książki. Jak sobie poradzisz z koncepcją reżysera?

Uważam, że każdy, kto lubi swoją pracę, powinien się znać na swojej robocie. Ja piszę książki, ty robisz wywiady. Ja go autoryzuję, ale nie wtrącam się do pytań, które przygotowałaś. Identycznie jest z moją literaturą, wierzę, że ci, którym sprzedałam prawa do filmu, chcą zrobić go jak najlepiej. Czytałam scenariusz do „Uwierz w Mikołaja”, jest zmieniony w stosunku do książki, ale jestem zachwycona i przekonana, że osoba, która go pisała, zrobiła go najlepiej, jak potrafi i chce odnieść sukces. Muszę zaufać. I nawet jeśli podczas castingu zostanie wybrany aktor, którego ja nie lubię, to trudno, bo to reżyser ma przekonanie, kto powinien zagrać. Chciałam jedynie, aby akcja działa się na Kaszubach, niestety nie uda się z prozaicznej przyczyny – jest mała szansa na śnieg, więc historia rozegra się na południu. Producent docenia, że się nie wtrącam, bo różnie bywa z pisarzami!

Widziałaś siebie jako poczytną pisarkę, gdy tworzyłaś pierwszą książkę?

Zawodowo specjalizowałam się w analizie marketingowej, bardzo to lubiłam. Pierwsza książka powstała, gdy byłam na urlopie macierzyńskim. Postanowiłam sobie popisać, chociaż wszyscy mi mówili, że to trudne, że w Polsce się nie da wydać, trzeba mieć znajomości i że to nierealne. Okazało się, że nie taki diabeł straszny.

Kto postawił na debiutantkę?

Szczecińskie wydawnictwo Moniki Szwai. Wysłałam do niej książkę i po trzech godzinach dostałam odpowiedź: „Pani Magdo, tak bardzo się śmieję, że nie mogę się uspokoić, więc jak mi się uda, napiszę więcej”. Całość była niesamowita, bo ja bardzo lubiłam czytać książki pani Moniki, ceniłam ją jako pisarkę literatury obyczajowej, więc droga wydawnicza, którą otworzył mój debiutancki „Milaczek”, okazała się idealnym zrządzeniem losu.

Wydałyście dwie książki?

Tak. Pamiętam, że swego czasu osobie odpowiedzialnej za marketing w wydawnictwie pani Moniki powiedziałam, że chciałabym żyć z książek, utrzymywać się z pisania. Usłyszałam z pełnym współczucia spojrzeniem: „Wiesz, Magda, to się nie udaje w Polsce”. Po kilku latach spotkaliśmy się na targach i mówię: „A jednak!”. Marzenia się spełniają. Jeśli człowiek czuje, że jest na właściwej drodze, to tak naprawdę otwierają się wszystkie drzwi i wszechświat mu sprzyja.

Ile książek masz w dorobku?

Nie wiem (śmiech)! Myślę, że ponad trzydzieści, licząc z duetami, siedmioma książkami dla dzieci i opowiadaniami w antologiach. Dużo tego! „Milaczka” zaczęłam pisać w 2007 roku, ukazał się w 2008, potem przestałam przywiązywać wagę do dat.

Pisarka, która rozumie kobiety?

Czuję, że rozumiem, od zawsze byłam osobą, której kobiety lubiły się zwierzać, bo potrafiłam obiektywnie spojrzeć na wiele problemów przyjaciółek. Za pomocą pytań umożliwiałam im dojście do pewnych wniosków, które powodowały, że wiedziały, czego chcą. Myślę, że wszyscy potrafiący słuchać i obserwować mają taki dar.

Wnikliwej obserwacji, co widać na kartach Twoich powieści.

Prawdopodobnie. Pisarze chyba patrzą głębiej, widzą tę samą scenę mocniej i wyraźniej, co każdorazowo uświadamiam sobie w rozmowach z mężem.

Jak to jest być mężem znanej pisarki?

Zapytaj mojego męża (śmiech). Zdarzają mu się dziwne sytuacje, jak ta, gdy był na pobraniu krwi pani spojrzała w papiery i zapytała: „Pan jest mężem tej Magdaleny Witkiewicz?”. Ma przeze mnie sporo przygód – ostatnio na Facebooku opowiadam o nim „Mąż Bohater” i gdy załatwiał jakieś sprawy urzędowe, pani spojrzała i wyrwało jej się: „O, mąż bohater”.

Znaczy sława go wyprzedza…

Jesteśmy inni, mnie nie przeszkadza, a wręcz lubię być w centrum uwagi. Chociaż równie mi dobrze, gdy zaszyję się w lesie, pod kocem, ale gdy trzeba maluję oko i jestem. Z kolei mąż odwrotnie, bardzo się denerwuje, gdy zmuszam go do zdjęcia na ściance na gali rozdania nagród Empiku. Podobnie zdumiewają się dzieci, pytane, jak to jest mieć mamę pisarkę – normalnie przecież. Obiektywnie zdaję sobie sprawę, że zadanie przed nimi niełatwe, moje życie jest nieuregulowane, nie idę rano do pracy, nie wracam o 17 i nie siadamy wtedy do obiadu.

Pracujesz w dzień czy pomysły rodzą się nocą?

Kiedyś pracowałam głównie w nocy, ale od pewnego czasu zupełnie się przestawiłam. Pandemia skierowała mnie na inne tory – wstawałam rano, praktykowałam medytacje, ćwiczyłam jogę i o godzinie 7 byłam gotowa do codziennych zajęć. Teraz trochę się popsułam i bardzo mi tego brakuje, ale widzę, że nie potrafię już pracować w nocy. Piszę do 18, ale gdy jest deadline, pracuję cały czas. Jak mam pomysł, flow z moim tekstem, boję się przerwać, bo kolejnego dnia może już tego nie być.

Skąd czerpiesz inspiracje? Obserwacje przetwarzasz w głowie na kanwę powieści?

Dokładnie przypomina to impuls Pomysłowego Dobromira albo Zaczarowanego Ołówka. Ktoś coś powie i ja wiem, że zrobiłabym książkę. O, na przykład tato, chcąc posadzić drzewko czereśniowe, poprosił ogrodnika, że tu jedno poproszę. A pan Jan na to, że czereśnie zawsze muszą być dwie. W tym momencie pomyślałam, jakie to piękne, że aby mogły dawać owoce, nie mogą być same, jak dwoje ludzi… i od razu we mnie urodziła się historia. Czy jak podczas spotkania autorskiego, gdy opowiadałam o mojej rodzinie i dziadku, który poszedł na wojnę w niemieckim mundurze, bo to był Grudziądz i 90% mężczyzn tak wyruszało, a babcia całe życie na niego czekała. Pomyślałam: „jaka to świetna historia” i tak powstała książka „Jeszcze się kiedyś spotkamy”. Z kolei w „Drzewku szczęścia” poruszam wątek komediowy, który powstał z mojego zamiłowania do genealogii. Mojego tatę bawi, że dawniej ktoś tam w rodzinie był niepiśmienny, a ja jestem pisarką! Podobnie męża, który obserwował, jak poszukiwałam herbu, a on w swojej rodzinie miał, więc stwierdził, że jakiś mezalians popełnił!

I jak tu teraz żyć?

Wystarczy kupić jedną stopę ziemi w Szkocji i już można się tytułować Lady. Ofertę znalazłam za 39 zł na Grouponie, więc mam to! A tak serio, potrzebowałam tego do książki, w której 93-letnia staruszka stwierdziła, że ma chęć na herb, i tak wywiązała się fabuła. Trzeba bacznie obserwować, bo nigdy nie wiadomo, jaka historia się przydarzy. Dlatego też lubię otaczać się przedmiotami nawiązującymi do akcji powieści, jak paszport pełen pieczątek i wpisów wydany pewnej kobiecie w Wolnym Mieście Gdańsku. Tak sobie legalnie uciekam w stronę marzeń, sama widzisz, że to niepoważna jest robota!

Ruszasz życiowe tematy, aby pomagać?

Skłaniać do przemyśleń. Kiedyś miałam problem, że piszę literaturę lekką i nie sięgam po nic ambitnego. Rozmawiałam o tym z Iloną Łepkowską, znaną ze scenariuszy lżejszych filmów i programów – powiedziała, że chłopiec z zespołem Downa w „Klanie” zrobił więcej dla Polaków niż trwające miesiącami kampanie. W mojej „Pierwszej na liście” mowa o przeszczepie szpiku, odczarowuję, jak to wygląda i że nie powinniśmy się ze strachu wycofywać. Zawsze solidnie przygotowuję się do pisania, unikam błędów merytorycznych, a przecież nawet lekka książka może przynieść ukojenie, jak w przypadku historii z Grudziądzem, gdzie opisywałam volksdeutschów zmuszonych wejść do Wehrmachtu.

Jedna z czytelniczek zwróciła się do mnie, dziękując, bo całe życie myślała o swoim dziadku przez to źle, a przecież ci ludzie mieli prosty wybór: ratujesz tak swoją rodzinę albo wszyscy zginiecie. Literatura popularna jest w stanie pokazać, jak wygląda świat albo jak powinien wyglądać.

W każdym pisarzu tkwi sporo geniusza i jeszcze więcej szaleństwa. Jak u Ciebie z proporcjami?

Geniusza? Tego nie wiem, ale szaleńca z pewnością. Od zawsze trudno mnie było zaszufladkować.

Nie zawahałaś się użyć social mediów, aby przypomnieć o nieuregulowanych zobowiązaniach. Wymieniłaś dłużników z imienia i nazwiska. Odwaga czy desperacja?

Miałam jednego wydawcę, który nie wywiązywał się ze zobowiązań, zresztą nie zrobił tego całościowo do tej pory. My, pisarze, mamy problem, że upominamy się o pieniądze, które zarobiliśmy. Wydawcy powinno być wstyd, że nie płaci, a nie nam. Zanim napisałam ten post, próbowałam załatwić sprawę w inny sposób. Odbijałam się od ściany, nie odbierano ode mnie telefonów, nie odpisywano na maile.

Kwestia mentalności wydawców, że pisarza nie traktują poważnie?

Mam wydawców, którym bardzo zależy, abym była zadowolona. W innych przypadkach działa to jak z ludźmi, są tacy i tacy. Nie tylko ja jestem poszkodowana przez tego wydawcę. Kilka dni temu koleżanka napisała podobny post, ten spowodował, że wydawnictwa się rozliczyły.

Coś poszło nie tak, skoro social media stały się platformą do windykacji.

Zdecydowanie, rozumiałabym grę wprost, że słuchaj, odroczmy płatność. Bardzo nie lubię, jak się mnie lekceważy, czuję się fatalnie, gdy dla kogoś jestem nikim. Zmartwiło mnie to i upokorzyło. Wydawca do tej pory nie powiedział „przepraszam”.

Jesteś z pokolenia sprzed internetu, a w social mediach czujesz się jak ryba w wodzie, która z przekorą nie koloryzuje rzeczywistości i nie używa filtrów. Strategia czy kolejny akt odwagi?

Najważniejszym wpisem, który opublikowałam, był post związany
z moją lipodemią. Bardzo dla mnie trudny – nie chcę umniejszać żadnej z chorób, ale na niektóre, jak chudość, wciąż jest moda. Jeżeli ktoś jest otyły, ma grube nogi, skrzętnie to ukrywa. Rozmowa, opowiadanie swojej historii daje innym poczucie, że mają obok sprzymierzeńca. Kiedyś napisała do mnie uczestniczka spotkania autorskiego, która zorientowała się, na jaką cierpię chorobę, kiedy tylko zerknęła na moje nogi (ja jeszcze wtedy o niej nie widziałam). Sama była świeżo po diagnozie, ale nie mogła do mnie podejść i powiedzieć: „Pani Magdo, ma pani lipodemię”, bo zrobiłaby mi przykrość. Przełamałam tabu, pokazałam problem – nikt z nas nie ma wpływu na chorobę, sami skazujemy się na wstyd, a tak nie powinno być. Lipodemia w Polsce nie ma nawet swojego numeru, zajmuje się nią dwóch chirurgów plastycznych w kraju. Mój zawód umożliwia mi siłę rażenia, mogę wiele powiedzieć i nauczyć w mało inwazyjny sposób. Robię to bardzo chętnie, ale muszę być do tego przekonana.

Kto jest Twoim najwierniejszym czytelnikiem, a zarazem największym krytykiem?

Mama, nie należy do tych zadowolonych ze wszystkich dokonań dziecka. Potrafi powiedzieć, że nic specjalnego. Przy jednej z pierwszych książek prosiłam ją o ocenę w internecie. Zadowolona zadzwoniła, że zrobione. Patrzę i widzę 3 na 5. Pytam: „Mamo, dlaczego?” i słyszę, że 5 na 5 oznacza wybitnie, a z całym szacunkiem, ale wybitne to moje książki nie są (śmiech). Od pierwszego tytułu jest najwierniejszym kibicem i jako jedna z pierwszych dowiedziała się, że zaczynam pisać.

Książka bez happy endu będzie ukoronowaniem Twojej kariery?

Chyba nie, bo już „Wizjer” kończy się bez klasycznego happy endu. Lubię dawać ludziom nadzieję, bo przecież w życiu jest tyle niewiadomych pięknych zakończeń. Chciałabym, aby książki odprężały, by drugiemu człowiekowi było wspaniale, bo to, co napisałam, go utuli albo wciągnie tak, że nie będzie mógł się oderwać, ale żeby na końcu uśmiechnął się, czując, że był to świetny czas. W moich powieściach bywały sytuacje, że szczęśliwe zakończenia okazywały się inne, niż czytelnik sobie wyobrażał. Jednak za każdym razem staram się pokazać, że nieważne, w jakiej sytuacji jesteśmy, niebawem wyjdzie słońce.

foto: Piotr Manasterski / PORTfoto / makijaż : Magda Purchla/ Face Art / fryzury: JoannaTyszer / Autorska / Pracownia Fryzjerska / stylizacja: Magdalena Arulkiewicz /miejsce : 4 Pokoje

 

Prestiż  
Październik 2021