To było zupełnie inne miasto

Podczas  wojny  większość  przepięknych  obiektów  w  Szczecinie  zostało  zrównanych  z  ziemią.  Bombardowania  przyniosły  opłakany  skutek.  Również  przez  ostatnie  lata  obserwowaliśmy  mnóstwo  przemian.  Wiecie,  że  Bar  Extra  w  latach  60.  był  najnowocześniejszym  barem  w  Polsce?  Zobaczcie,  jakie  przygotowaliśmy  dla  Was  ciekawostki. 

Autor

Andrzej Kus

Ulica Kurkowa (nm. Schweizerhof) powstała w XVIII w. jako dojście do pałacu Loitzów. W 1709 roku znana była pod nazwą Loytzenhofe. W tym samym czasie nazywana była również jako - Rosenhandshof, od nazwiska tajnego radcy Rosenhand (1613-1668), szwedzkiego rezydenta na westfalskim kongresie pokojowym, oraz Schweizerhof - od pochodzącej ze Szwajcarii rodziny Dubendorf.

W XV wieku parcela przy ul. Kurkowej 1 należała do kupca Albrechta Hohenholza, od drugiej połowy XV wieku była w posiadaniu rodziny Loitzów. Dzisiejszą formę kamienica otrzymała w 1540 roku. Budynek wzniesiono na miejscu wcześniejszej średniowiecznej budowli. Przebudową kierowała seniorka rodu Anna Loitz - wdowa po zmarłym w 1539 roku Hansie Loitz, oraz synowie Michał, Szymon, Stafan i Hans. Fasada ozdobiona była dekoracją z późnogotyckich maswerków. Po wschodniej stronie budynku zbudowano w formie dostawionej wieży - klatkę schodową z oknami, ustawionymi ukośnie zgodnie z biegiem schodów, ozdobioną ornamentami renesansowymi. Wzniesiona budowla stylistycznie nawiązywała do skrzydła zamkowego w Ueckermünde, dekoracja górnej części wieży schodowej nawiązywała do dekoracji ruin zamku w Dobrej Nowogardzkiej (nm. Daber).

Bar Extra: W 1958 roku powstał projekt baru szybkiej obsługi „Extra” z zespołem pawilonów handlowych przy ul. Niepodległości 23-27. Wykonali go architekci Zbigniew Grudziński, Ludwik Kołodziejczyk i Bohdan Skłodowski. Konstrukcję budynku opracował inż. Zdzisław Staude. Budowę rozpoczęto w 1959 roku a zakończono w 1961 roku. Powstały wówczas przeszklone pawilony handlowe z wspornikowym daszkiem akcentującym wejście od ul. Niepodległości. Przed barem wykonano patio z owalnym basenem oczka wodnego i betonową czaszą fontanny. Oficjalne otwarcie miało miejsce 21 lipca 1961 roku. W latach 60-tych XX w. był to najnowocześniejszy bar mleczny w Polsce, utrzymany w prostych minimalistycznych formach. W kuchni baru prowadzono technologię tzw. „taśmy produkcyjnej”, która gwarantowała niezmienną recepturę dań i szybkość obsługi. Budynek został całkowicie przebudowany w latach 1999-2000, pełnił wówczas funkcję supermarketu oraz centrum rozrywki elektronicznej. W 2012 roku budynek dawnego baru Extra całkowicie wyburzono. 

Ulica Krzywoustego: W 1963 roku na teren dawnego folwarku w Turzynie przy skrzyżowaniu al. Bohaterów Warszawy i ul. Bolesława Krzywoustego przeniesiono z pl. Tobruckiego targowisko Turzyn, gdzie odbywał się handel praktycznie wszystkimi dostępnymi towarami. Targowiskiem zarządzało przedsiębiorstwo Miejski Handel Detaliczny, następnie Zieleń Miejska a później PSS Społem. Od lipca 1991 roku targowiskiem zarządza prywatna spółka. Po południowej stronie targowiska zbudowano biurowiec i halę produkcyjną Zjednoczonych Zakładów Elektronicznych Aparatury Pomiarowej,  przemianowaną w 1994 roku na Przedsiębiorstwo Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Meratronik”. Zakład ten funkcjonował aż do czasu rozbiórki w 1998 roku.

Al. Wojska Polskiego: W trakcie rozplanowania ulic zastosowano dwa układy urbanizacyjne: układ szachownicowy - wzorowany na układzie miast amerykańskich oraz układ promienisty. W układzie szachownicowym zaprojektowano przebieg ulic pomiędzy obecnymi: al. Piastów i ul. Bogusława. Układ promienisty zastosowano wokół obecnego placu Grunwaldzkiego, Odrodzenia, Lotników, Zgody, Sprzymierzonych, Żołnierza Polskiego oraz Zwycięstwa. Układ promienisty był krytykowany ze względu na skomplikowane i mało intuicyjne połączenia komunikacyjne pomiędzy głównymi arteriami al. Wyzwolenia i Wojska Polskiego, które powodowały łukowo ułożone ulice wokół pl. Grunwaldzkiego.

Spichlerze na Łasztowni: W drugiej połowie XIV w. na zachodnim brzegu Łasztowni powstały pierwsze spichlerze zbożowe należące do szczecińskich kupców. W XV i XVI wieku spichlerze połączyły się w ciąg budynków tworząc dzisiejszą ulicę Zbożową (nm. Speicherstraße). Na rysunku Szczecina z 1570 roku ciąg zabudowy ulicy określany jest jako: Schiffheuser. Na planie Szczecina Brauna i Hogenberga z 1592 roku ulica nosi nazwę Spiker. W 1679 roku pojawiła się nazwa die Speicher, będąca niemieckojęzyczną modyfikacją nazwy z roku 1592. W spisie Petera Brodthagena i Larsa Balcka z 1707 roku odnotowano 24 spichlerze wzdłuż ul. Zbożowej, w tym 4 jako pozostające w ruinie lub wyburzane. Wszystkie spichlerze przy ul. Zbożowej zostały zniszczone podczas nalotów w latach 1943-1945.

Kościół w Śmierdnicy: W dokumentach z 1300 roku wymieniany jest pastor Christoph ze Śmierdnicy. Kościół odnotowano w 1492 roku jako filię kościoła w Płoni. Murowany powstał na przełomie XV i XVI wieku. Była to budowla bez wieży oraz wyodrębnionego prezbiterium. Ściany wykonano z kamienia granitowego i cegły. Prawdopodobnie w XVII wieku kościół został zniszczony i ponownie odbudowany. Z tego okresu mogły pochodzić nowe szczyty wzniesione w konstrukcji ryglowej. W XVIII wieku do zachodniej elewacji dostawiono drewnianą wieżę.

Sala kościoła przykryta została nagim stropem belkowym, we wschodniej ścianie znajdowała się wnęka na sakramentarium, zamykana drzwiczkami z ozdobnym okuciem z krzyżem i gotycką rozetą. Wnętrze niszy było pomalowane czerwoną farbą. Ponadto w kościele znajdował się ołtarz z 1599 roku, empora organowa, stalle z 1574 roku, chrzcielnica z misą z 1665 roku (z napisem “Peter Vilter AO. 1665”), dwie gotyckie rzeźby przedstawiające Matkę Boską z dzieciątkiem oraz XIX-wieczny świecznik korpusowy. W 1851 ołtarz główny poddano remontowi.

Na wieży zawieszone były dwa dzwony. Większy o średnicy 82 cm i wadze 301 kg odlany został w 1851 roku przez Carla Vossa ze Szczecina. Drugi, mały dzwon o średnicy 51 cm ważył 85 kg. Dzwony nie przetrwały II wojny światowej, prawdopodobnie zostały zdjęte i przetopione na potrzeby wojska w latach 1942/1943.

Kościół uległ uszkodzeniu w trakcie działań wojennych. Zostały tylko ściany oraz częściowo zachowany dach kryty dachówką. Do dziś zachowały się mocno zniszczona ściana południowa oraz fragment północno-zachodniego narożnika. 

Pałac Heningsholm: W 1791 roku majątek Oleszna (nm. Henningsholm) zamieszkiwało 11 osób. W 1868 roku opisywany był jeszcze jako zagroda chłopska. W 1868 roku odnotowany jest folwark z 34 mieszkańcami, zasiedlającymi kilka domów. Był to dawny posterunek służby leśnej. Folwark wraz ze 126 morgami ziemi należał do inspektora budowlanego Rottenberga, a następnie do Schreibera. W 1884 roku wraz z ziemią odkupił go Victor von Dewitz Sr. Po zburzeniu dawnych zabudowań w latach 1884-1888 powstał tu neoklasycystyczny pałac. Przy pałacu, po wschodniej stronie rzeki Płoni, urządzono park dworski, a po zachodniej stronie powstał zwierzyniec (nm. Wildpark), w którym hodowano zwierzęta leśne m.in. jelenie i sarny. Połączone były drewnianym mostkiem na poziomie pałacu.

Pałac był dwukondygnacyjną budowlą, w stylu neoklasycystycznym ze schodami prowadzącymi do dolnej części parkowej położonej przy rzece. W 1920 roku majątek liczył 188 ha gruntów. Hodowano tu: 10 koni, 15 świń i 65 kur. Park dworski Henningsholmu graniczył na południu z parkiem posesji rodziny von Bodenhausen. W pałacu zamieszkał Victor von Dewitz Jr wraz z żoną Urszulą z d. von Diepow. 27 kwietnia 1922 roku w pałacu urodziła się ich córka Victoria von Dewitz. 14 czerwca 1923 roku przyszedł na świat syn Günther, a 3 listopada 1926 roku kolejna córka: Brigitte. W 1934 roku Victor von Dewitz wynajął pomieszczenia gospodarcze oraz stajnie dla szkoły sportowej oddziałów zmotoryzowanych Motor SA. 1 kwietnia szkoła została przeniesiona z Krzekowa (nm. Kreckow), gdyż tamta siedziba spaliła się w 1932 roku. Podczas prac, w których uczestniczyło 50 osób, przebudowano dawne stajnie na garaże i halę sportową. 8 kwietnia odbyło się uroczyste otwarcie, w którym uczestniczył dowódca brygady Klemm oraz oficerowie jednostek zmechanizowanych transportu ciężkiego - oddział nr 2. Nowym kierownikiem szkoły Motor SA został dowódca kolumny Schnuell.

W 1938 roku majątek Henningsholm został kupiony przez Hansa von Bodenhausen’a. Wówczas zamieszkiwało tu 70 osób. Tuż przed rozpoczęciem II wojny światowej wojska niemieckie zajęły pałac Henningsholm. W pałacu od sierpnia do października rezydowało najpierw dowództwo I Floty Powietrznej Luftwaffe. Od przełomu lat 1942-1943 ulokowano III Zapasowy Batalion Sił Lotniczych (nm. Luftwaffen Bau-Ersatz-Batalion III). Po wojnie w pałacu stacjonowało wojsko sowieckie, które wywiozło ocalałe wyposażenie pałacu. Następnie sam pałac został rozebrany dla pozyskania materiałów budowlanych.

2( 1)
Listopad'17