Cmentarz Centralny w Szczecinie: niezwykły ogród pamięci

Największy cmentarz w Polsce, a trzeci w Europie. Oficjalnie otwarty został dnia 6 grudnia 1901. Wzorowany był na nekropoliach Hamburga i Wiednia. Cmentarz Centralny w Szczecinie to miejsce wyjątkowe. Nie tylko nekropolia, ale też jeden z najpiękniejszych parków przyrodniczych okolicy. Ten ogród pamięci kryje wiele tajemnic oraz ciekawostek. Zbliżają się uroczystości Wszystkich Świętych, to więc dobry moment by przyjrzeć się bliżej szczecińskiej nekropolii.

27-10-2021
Prestiż

Zabytki, mostki, malownicze alejki, oryginalne pomniki oraz wiele rzadko spotykanych roślin… Cmentarz Centralny w Szczecinie już w latach 20. XX w. pokazywany był z dumą gościom odwiedzającym miasto, choć wtedy nazywano go Hauptfriedhof. Wciąż, mimo upływu lat i historycznych zmian, jest uznawany za jeden z najciekawszych lokalnych zakątków.  

Ciekawostki o Cmentarzu Centralnym w Szczecinie: 3 interesujące fakty

Spacer po szczecińskim cmentarzu to lekcja pamięci, historii i przyrody. Nekropolia skrywa wiele tajemnic. Dzisiejsza powierzchnia miejsca wynosi około 172,33 ha. Cmentarz składa się z trzech części: wschodniej, zachodniej i łączącej środkowej, połączonych główną osią kompozycyjną wschód-zachód. Na ogromnym obszarze o ciekawej, urozmaiconej rzeźbie urządzono jedyny w swoim rodzaju Ogród Umarłych. Ukształtowanie terenu, zieleń, architektura i plastyka nagrobna stworzyły wielkie dzieło sztuki. 

Cmentarz Centralny w Szczecinie to więc nie tylko miejsce pochówku, ale też interesujący zakątek historyczny i ogromny park, bogaty w faunę oraz florę. Poniżej 3 ciekawostki o tej niezwykłej nekropolii.

1/ Miejsce zaprojektował najwybitniejszy przedwojenny architekt Szczecina

 Projektantem założenia cmentarnego (w tym także ozdobnej bramy i kaplicy w stylu neoromańskim) był architekt Wilhelm Meyer-Schwartau. Zaprojektował wiele budowli, które do dziś są wizytówką Szczecina – m.in. Wały Chrobrego, gmach Muzeum Narodowego, Magistrat, neogotycki kościół św. Gertrudy na Łasztowni i Dom Parkowy (obecnie Hotel Park).

Architekt ten urodził się w 1854 r. w Lubece-Schwartau (obecnie: Bad Schwartau), a zmarł w 1935r. w Szczecinie. Piastował stanowisko miejskiego radcy budowlanego. Swoją działalnością wpłynął znacząco na kształt architektoniczny Szczecina. Pomnik nagrobny Wilhelma Meyera-Schwartau znajduje się na cmentarzu, niedaleko kaplicy, przy al. Południowej, obok kw.44c.

2/ Szczeciński cmentarz to również park

Cmentarz Centralny w Szczecinie to miejsce pamięci, ale też duża enklawa zieleni. Teren parkowy. Architektom tworzącym to miejsce zależało, by poza grobami znajdowało się tu możliwie jak najwięcej obszarów zielonych. Rośnie tu wiele starych drzew i krzewów. Szczeciński cmentarz wyróżnia też mnogość alejek, mostków oraz punktów widokowych. Przez miejsce płyną również dwa potoki: Cicha i Jasna Woda.

Pomysł, aby na terenie cmentarza stworzyć park wdrożył Georg Hanning, który do 1928 r. pełnił rolę zarządcy cmentarza. W swoim projekcie wzorował się na nekropoliach znajdujących się w Stanach Zjednoczonych i Anglii. Założeniem projektowym było to, aby kamienne pomniki nie były stłoczone tuż przy sobie, ale były w pewien sposób „połączone z zielenią” wypełniającą przestrzeń.

Dziś na terenie cmentarza rośnie kilkaset gatunków i odmian drzew oraz krzewów. Łączenie w odpowiednie kompozycje współgrającej ze sobą zieleni sprawiło, że każdy zakątek nekropolii ma swój niepowtarzalny urok, niezależnie od pory roku.

3/ Nekropolia to też atrakcja turystyczna

Spacer po Cmentarzu Centralnym w Szczecinie często polecają lokalni przewodnicy. Nekropolia kryje w sobie oryginalne obiekty sztuki nagrobnej, zabytkowe pomniki, głazy pamięci, rzeźby, a także bujną przyrodę. Przez cmentarz biegną dwie ścieżki spacerowe – historyczna oraz botaniczna. Oba szlaki piesze są niezwykle ciekawe.

Trakt historyczny obejmuje najciekawsze dawne miejsca nekropolii. Na jego trasie ustawione są tablice informacyjne. Przejście tej ścieżki zajmuje 1,5 – 2 godziny. Ścieżka botaniczna zaczyna się i kończy przy bramie głównej cmentarza. Trasę opracował dr Marcin Kubus. Na szlaku znajdują się 32 tablice informacyjne dotyczące roślinności na cmentarzu.

Warto dodać, że na terenie nekropolii znajduje się kilkadziesiąt pomników poświęconych m.in. Bohaterom Września 1939, ofiarom stalinizmu, „Tym, którzy nie powrócili z morza”, Sybirakom, Pionierom Szczecina. Stoi tu także Krzyż Katyński oraz najstarszy, z czasów cmentarza garnizonowego, krzyż żeliwny upamiętniający żołnierzy poległych w wojnie francusko-pruskiej 1870-71.

Koniecznie należy zwrócić uwagę m.in. na bramę główną cmentarza, która została wzniesiona w stylu neoromańskim. Najbardziej charakterystyczny element nekropolii to zaś kaplica w stylu romańskim. Zbudowana została na planie krzyża greckiego i zwieńczona jest wysoką kopułą. Usytuowana na wzniesieniu, otoczona od zachodu rozległą wolną przestrzenią z basenem oraz fontanną, stała się centralnym punktem cmentarza, a także jego najbardziej rozpoznawalnym elementem. Warto odwiedzić też Lapidarium.

 

Jak widać, największy cmentarz w Polsce to wyjątkowy zakątek. Miejsce spoczynku dla zmarłych, ogród pamięci oraz park sprzyjający refleksji. Arcydzieła sztuki nagrobnej i wyjątkowe pomniki kryją za sobą niezwykłe historie, a okoliczna przyroda sprzyja rozmyślaniom. To wszystko czyni Cmentarz Centralny w Szczecinie tak wyjątkowym. Na koniec zostaje zacytować fragment reportażu Franciszka Gila „Szczecin – port świata”, opublikowanego na łamach tygodnika literackiego „Odrodzenie”.

„Szeroka, daleko rzucona aleja Ku Słońcu wiedzie w Szczecinie na Cmentarz Centralny. (…) Aleje wchodzą w cmentarz jak dukty w las; rozchylają na boki niskie pnie drzew, po raz wtóry odgarniają groby. Hałas autostrad rzednie miedzy konarami. Srebrzystozielone konary brzóz i japońskich jodeł rozpięły ciszę nad grobami. Ogromny park pochował umarłych. (…) Przechodnia na szczeciński Cmentarz Centralny od razu od bram obejmuje głęboki spokój. Bo to bramy parku, ogrodu, nie cmentarza. Grabarz przestrzegał tu plastyki wzgórz, polan i zagajów. Zachowując łagodne proporcje natury – nadał je równocześnie zbiorowiskom grobów. Uniknął zgiełku zatłoczonych grobami pól. Utrzymano tu równowagę między naturą i śmiercią, między skupiskami drzew i grobowych pni; jakże wiele spokoju zyskał cmentarz na tym posłuszeństwie. (…)”.

 

kw/ źródła: cmentarze.szczecin.pl, cmenarzcentralny.szczecin.pl, wikipedia.org, sedina.pl, zdjęcia: Wikipedia


Wspominamy znanych i lubianych


 

Prestiż  
Listopad 2021