Wrzesień to święto artystów i malarstwa. Wszystko za sprawą XXIII Festiwalu Malarstwa Współczesnego. Aby zachęcić was do odwiedzania galerii i miejsc, w których prezentowane będą prace konkursowe w drugiej części naszego cyklu "Sztuka od kuchni" przybliżymy wam malarstwo olejne i akwarelę. To najbardziej popularne techniki malarskie. Właśnie takie obrazy będzie można oglądać podczas festiwalu.
AKWARELA
Akwarelą możemy nazwać technikę jak i obraz nią wykonywany. To technika malarską, w której stosuje się farby wodne, czyli akwarele. Robi się je, mieszając barwniki ze spoiwem na przykład z gumą arabską, czasem także z miodem. Farby rozcieńczone z wodą rozprowadza się na papierze, który łatwo i szybko wchłania wodę. Farby nie pokrywają całkowicie papieru, pozostawiając dobrze widoczną fakturę. Prace wykonane tą techniką są nieodporne na światło, bardzo szybko płowieją. W Chinach i Japonii akwarelami malowano również na jedwabiu. Obrazy są delikatne, mają ulotną kolorystykę, zazwyczaj tylko pastelową. Idealnie przedstawiają pejzaże, czy zwiewne portrety. Choć akwarela jest jedną z tańszych technik malarskich, jest bardzo trudna. Nie można na niej poprawiać ani retuszować. W tej technice nie można uzyskać krycia farbą. Nie używa się tu białej farby, ponieważ na papierze nic nie zasłoni. Akwarela nazywana jest techniką laserunkową, oznacza to, że spod warstwy farby ma prześwitywać podłoże. Najbardziej klasyczna metoda polega na zamalowaniu szerokich płaszczyzn najjaśniejszych barw, potem na stopniowym przyciemnianiu obrazu. Można pracować zarówno na mokrej pracy lub nakładać warstwy po wyschnięciu. Początków tej techniki można się doszukiwać w pierwszych latach XIX wieku. Wtedy w Anglii założono związek malarzy – akwarelystów. Akwarela była wtedy postrzegana jedynie jako technika uzupełniająca, do obrazu, który następnie pokrywano farbą olejną. Najbardziej znanymi artystami, posługującymi się akwarelami, byli Turner, Cotman i De Wint. Stosowali je również i to dużo wcześniej Rubens, Van Dyck i Durer.
MALARSTWO OLEJNE
W tej technice malarskiej artyści posługują się farbami olejnymi, czyli takimi w których pigment jest rozpuszczony w oleju lnianym. Można nimi malować na naprężonym lnianym lub bawełnianym płótnie, desce lub tekturze. Najczęściej wykorzystuje się zagruntowane płótno naciągnięte na drewnianą ramkę, zwane podobraziem. Farbę olejną można nakładać np. za pomocą pędzli, szpachelek, prosto z tuby, a nawet palcami. Receptura farb nie uległa zmianie przez ponad 300 lat, aż do początków XX wieku. Jedną z pierwszych zmian było pakowanie ich w tubki. Możliwość przenoszenia ich w plener wpłynęło na rozwój impresjonizmu. Potem naturalne pigmenty zastępowano syntetycznymi, aż pod koniec XX wieku stworzono farby olejne wodorozcieńczalne. Do malowania używa się dodatkowych specyfików. Terpentyna to podstawowy składnik do rozcieńczania, przyśpiesza wysychanie farby i powoduje zmatowienie koloru po zaschnięciu. Olej żywiczny, zwiększa połysk farby, zmniejsza jej lepkość i powoduje równomierne wysychanie warstwy malarskiej. Werniks, to lakier, który służy do zabezpieczenia warstwy malarskiej oraz nadaniu jej większego połysku bądź jego zrównoważenia. Malarstwo olejne daje dużą swobodę w doborze i mieszaniu barw, uzyskiwania efektu matu lub błysku, efektów półprzezroczystości i przenikania barw. Jest stosunkowo łatwą techniką. Umożliwia wielokrotne retuszowanie przez nakładanie kolejnych warstw farby na obraz. Obrazy olejne cechuje też duża trwałość. Podstawowe narzędzia do malowania to pędzle, można także użyć szpachelek, wałków, malować prosto z tubki, a nawet palcami. Choć istnieją teorie, że powinno malować się pędzlami, bo farba tak nakładana nie kruszeje i nie odpada. Obrazy, które namalowali Rafael, Leonardo da Vinci, czy Rembrandt można oglądać do dziś. A te, które stworzył Picasso i Van Gogh kruszą się. Są specjalne techniki malowania warstwami, tłuste na chude, czyli każda warstwa farby musi być tłuściejsza od poprzedniej. Nowocześni malarze często ignorują tę zasadę, stąd istnieje ryzyko, że ich wizje nie przetrwają 100 lat.
Nasz ekspert
Jolanta Gramczyńska, kurator organizacyjny XXIII Festiwalu Malarstwa Współczesnego w Szczecinie
