Bez względu na sympatie i antypatie to najsłynniejsza szczecinianka na świecie.
– Nienawiść do niej, pomijając jej niektóre decyzje polityczne, takie jak udział w rozbiorach Polski, wynika raczej z tego, że oto kobieta zasiadła na tronie i ma władzę absolutną, co do dziś w świecie polityki zdominowanej przez mężczyzn jest rzadkie – mówi Joanna Kościelna, kulturoznawca, pasjonatka historii Pomorza Zachodniego. – Ona była jak Elżbieta I czy Maria Stuart, musiała dwa razy więcej się starać i być dwa razy twardsza od mężczyzn, by rządzić i utrzymać koronę.
Od młodziutkiej Zofii nikt nie oczekiwał, że zostanie cesarzową. Jej zależało przede wszystkim na wyrwaniu się spod „spódnicy” despotycznej matki. Relacje obu pań nie były najlepsze, matka obarczała Zofię winą za swoje nieudane życie, wmawiała dziewczynie, że jest głupia i brzydka. Chciała jej się pozbyć z domu. A że była kobietą ambitną i interesowną, postanowiła dobrze wydać córkę za mąż. Panie zaczęły bywać na petersburskich salonach, gdzie wkrótce poznały nastoletniego księcia Holsztynu Piotra, krewnego i spadkobiercę cara Piotra Wielkiego.
– Małżeństwo Katarzyny z Piotrem było nieudolne. Car był osobą infantylną i prawdopodobnie chorą psychicznie. Ich życie erotyczne było nieudane, Katarzyna na dworze czuła się bardzo samotnie, nie miała przyjaciółek. Była za to świetnym obserwatorem i wszystkiego uczyła się bardzo szybko – kontynuuje Kościelna. – Car zmarł przedwcześnie, w wyniku zamachu stanu, w którym brała udział prawdopodobnie sama Katarzyna. Po jego śmierci zasiadła na tronie i objęła władzę.
W rozmowach o Katarzynie II wiele miejsca zajmuje jej życie intymne i romans z ostatnim królem Polski Stanisławem Augustem. Przeciwnicy carycy twierdzą, że oto władczyni omotała biednego Stasia i robiła z nim co chciała. Wiele jednak osób twierdzi, że tych dwoje młodych wtedy ludzi (ona lat 25, on lat 23) połączyło szczere uczucie i przyjaźń.
– Bądźmy szczerzy, nikt Stanisławowi nie kazał z nią romansować. On był w niej zakochany, ale był też pragmatyczny – śmieje się Joanna Kościelna. – Kobiety u władzy są szalenie pociągające, działają na mężczyzn jak magnes. Nie róbmy z króla ofiary.
Katarzyna nie była szczęśliwa w małżeństwie, ale nazwać ją lubieżną i rozpustną to gruba przesada. Miała wielu kochanków, ale to przywilej samotnej kobiety, a ta, która ma władzę, jest jeszcze bardziej atrakcyjna. Wśród jej kochanków był znany ze swych podbojów Sergiusz Sałtykow, z którym caryca miała dziecko. Ale ten jako typowy uwodziciel opuścił Katarzynę, a ich dziecko zostało zabrane (najprawdopodobniej wychowywała je teściowa, cesarzowa Elżbieta). Szalenie zakochany w Katarzynie był Grigorij Orłow, członek korpusu kadetów, jej faworyt i ten, który pomógł jej w przeprowadzeniu zamachu stanu. Byli też inni.
– Kiedy kobieta używa swoich przywilejów i żyje tak jak chce, od razu nazywana jest wiadomo jak… Katarzyna miała prawo do
takiego życia. Nazywanie ją lubieżną jest niesprawiedliwe – stwierdza pani Joanna. – Nikt nie był oburzony chociażby takim Henrykiem VIII, który miał wiele żon, z czego większość kazał zabić, żeby poślubić następną. To hipokryzja.
Szczecinianka była osobą inteligentną i bardzo oczytaną. Chciała zmienić wizerunek swego kraju, wyciągnąć go z zacofania kulturowego. Zainicjowała szczepienie przeciwko ospie, wspierała artystów, pozostawiła po sobie wspaniałą kolekcję sztuki. Przyjaźniła się z wielkimi myślicielami: Diderotem i Wolterem. Temu pierwszemu pomogła nawet, gdy miał problemy finansowe. Kupiła jego bibliotekę, ale pod warunkiem, że Diderot pozostanie u niej. Nie chciała mu zabierać tego, co było dla niego najcenniejsze.
– Reklama –
– Pomijając jej działania polityczne, o których zresztą dziś nie rozmawiamy, była to prawdziwa kobieta epoki oświecenia, czyli ktoś, kto wyprzedził swoje czasy. Lubić jej nie trzeba, ale nie sposób nie szanować tej wielkiej szczecinianki – dodaje Joanna Kościelna.
Specjalne podziękowania dla Przemka Głowy
