Piękne a jednak bestie

Pochodzący ze Szczecina fotograf Maksymilian Ławrynowicz powraca z kolejną częścią swojego cyklu fotograficznego Projekt Kobiety, tym razem portretując kobiety, które choć były piękne i inteligentne równocześnie były również bezwzględne i zabójcze. Bohaterki „Pięknej i Bestii” w historii zapisały się jako piękne modliszki, kusicielki czy okrutnice. – Nawet jeśli ceną były czyjeś życia.

Autor

Aneta Dolega

„Morderczynie, nimfomanki, dwulicowe konspiratorki, podstępne wszetecznice i bezwzględne władczynie, które jednym skinieniem topiły w morzu krwi całe narody często dla samej hecy...” – to fragment zapowiedzi kolejnej odsłony Twojego projektu i znowu wybrałeś kobiety, o których trudno powiedzieć, że były słodkie, dobre i szlachetne... Co tym razem Ciebie zainspirowało? Skąd taki temat i wybór bohaterek?

Z natury bardziej pociąga nas profanum aniżeli sacrum. Słodka, dobra i szlachetna jest zupa krem z pomidorów malinowych. W żadnym razie nie można użyć takiej nomenklatury w stosunku do prawdziwych kobiet (śmiech). Kobieta ma smak złożony, pełen dziwnych i skrajnych nut. To danie niesłychanie skomplikowane, które trudno uwarzyć, a jeszcze trudniej zjeść i powiedzieć po prostu: smakuje mi lub nie smakuje mi. Kobiety nie mają „owocowego bukietu”. Wyczujemy w nich smak krwi, wina, rozmarynu, róż, ale też długo gotowanych kości. Ludzkich kości. Zainspirowała mnie właśnie kobieca złożoność: składników, aromatów, ukrytych akordów. O nich chcę opowiadać. Na ten smak składa się bowiem wiele czynników i ingrediencji, również tych gorzkich. I potencjalnie trujących.

Przeglądając bohaterki tej odsłony cyklu, natrafimy na postacie historyczne i mityczne. W przypadku niektórych z pań, nie znajdziemy żadnego usprawiedliwienia dla ich czynów, ale są też postaci, które chyba aż tak sobie, na złą sławę nie zasłużyły, np. nasza szczecinianka Katarzyna Wielka. Są wątpliwości co do jej udziału w zamordowaniu męża czy wielkiego apetytu na seks. Choć faktycznie, idealna raczej nie była. Czym się kierowałeś w wyborze bohaterek?

Katarzyna jest idealnym przykładem tego, co pragnę opowiedzieć tą wystawą. O żadnej innej kobiecie zarówno jej współcześni, jak i żyjący później nie wypowiadali tylu rozbieżnych i sprzecznych ze sobą sądów. Jedni wynosili ją pod nieboskłon, inni nazywali potworem w ludzkim ciele, dziwką na tronie. Ta rozbieżność trwa do dzisiaj. Nie da się dyskutować z faktami, a te jasno mówią, że miała bardziej niż imperialistyczne zapędy względem swoich sąsiadów, zezwoliła szlachcie na handel ludźmi i zsyłanie niepokornych chłopów na Syberię. Krwawo tłumiła bunty kozackie i chłopskie, starła z powierzchni ziemi siły tureckie i dokonała rozbioru Polski. Była tyranem w każdym możliwym tego słowa znaczeniu. Nie zmienia to faktu, że za jej władzy Rosja rozkwitła. Katarzyna kazała tworzyć szkoły dla dziewcząt, zabroniła tortur, pozbyła się włóczęgostwa i żebractwa. Dlatego idealnie wpisuje się w obrane przeze mnie ramy – dualizmu kobiecej natury. Co do sławnego apetytu na seks, to Katarzyna bardzo go lubiła i do tej pory są tego świadectwa. Miała na przykład swoje les éprouveuses, czyli „damy próbne”, które miały obowiązek sprawdzać zdolności seksualne jej potencjalnych kochanków. Nie była jednak bardziej rozwiązła aniżeli współcześni jej mężczyźni. Myślę, że miano nimfomanki przylgnęło do niej, bo była kobietą, lubiła seks i nie bała się nim cieszyć, co jak wiemy dla kobiety jest zbrodnią, a dla panów powodem do dumy.

Które z Twoich bohaterek są Ci „najbliższe”? Nie użyję słowa „ulubione” ale może te najbardziej według Ciebie interesujące?

W moje pojęcie symboliki i mistycyzmu zdecydowanie wpisuje się biblijna Salome. Nie jestem katolikiem, a Biblię traktuję bardziej jako dzieło literackie, jednak mimo wszystko zaskoczyła mnie ilość silnych i niebezpiecznych kobiet, które są w niej ujęte. Salome świadomie użyła kobiecych wdzięków, aby zmanipulować ubogiego w silną wolę mężczyznę do osiągnięcia swego celu. A cel był drastyczny, jak wiemy – głowa Jana Chrzciciela. Nie mogę oczywiście nie wspomnieć o Elżbiecie Batory. Jej domniemane zboczenia i sadyzm do dzisiaj są tematem sporów historycznych, nie zmienia to jednak faktu, iż była silną, zaradną, bajecznie bogatą i okrutną kobietą. Czy rzeczywiście kąpała się we krwi dziewic? W mojej wyobraźni, na pewno. Ostatnia z mojej, nazwijmy to „najbardziej intrygującej” trójki jest Katarzyna Medycejska, która oprócz tego, iż była świetnym politykiem i matką królów połowy Europy, to pałała się oryginalnym hobby – trucicielstwem.

Jak twoje modelki zareagowały, że będą przed obiektywem odtwarzać tak mroczne postaci. Niektóre z bohaterek cyklu to naprawdę ludzkie potwory, a ich historie i czyny są przerażające.

I tu znów wraca moje zamiłowanie, do zapraszania w charakterze modelek zawodowych aktorek. Aktorka dostaje zadanie, postać. Pewne ramy, buty w które musi wejść. W teatrze, przy pracy nad „Mistrzem i Małgorzatą” nie ma miejsca na rozmowy typu: „Hella? O nie, za mroczna, wolę być Małgorzatą!”.

Tak samo jest z sesjami. Dziewczyny traktują to ambitnie, często jako wyzwanie aktorskie. Reakcje oczywiście były różne, jak wiemy moje modelki to często osoby publiczne. Łatwiej jest się wtedy wcielić z pełnym przekonaniem w postać Grace Kelly nie narażając się na ostracyzm aniżeli w postać pani oficer gestapo Irmy Grese. Nie zmienia to faktu, iż po dłuższej rozmowie, każda z nich przyjmowała wyzwanie. W „Projekcie Kobiety” albo opowiadamy o kobietach totalnie – o ich blaskach i cieniach, albo wcale. Teraz przyszedł czas na cienie. Wszyscy to zaakceptowaliśmy i -jak to się mówi – wzięliśmy na klatę.

Jak myślisz, co sprawia, że kobieta, czy po prostu – człowiek, staje się zły i jest skłonny do potwornych czynów? I czy kobiety są bardziej czy mniej okrutne od mężczyzn i w czym to okrucieństwo się objawia?

Kobiety w mojej opinii ogólnie są „bardziej”. Jeśli weźmiemy dwie bardzo inteligentne osoby, jego i ją, istnieje duża szansa, że to kobieta będzie bystrzejsza. Niestety uważam, że ta zasada dotyczy wszystkich aspektów życia. Kobiety się nie patyczkują, zarówno jeśli chodzi o empatię, pomoc, zrozumienie jak i zemstę, przebiegłość czy okrucieństwo jako takie. Stąd uważam – być może mylnie, że kobiety są zdolne do dużo bardziej mrożących krew w żyłach czynów. Co zaś nas do nich popycha? Czasem traumy, czasem rzeczy prozaiczne takie jak ujma czy chęć zemsty. Najbardziej jednak „okrutnogennym” czynnikiem, który mutuje naszą moralność i wypacza naszą naturę jest wojna. Pracując cały zeszły rok nad tą wystawą, czytając okropne biografie nowych postaci i wertując ociekające krwią karty historii II Wojny Światowej nie sądziłem, że tegoroczna wystawa okaże się przestrogą. Z ciekawostki historycznej wystawa ewoluowała w mój osobisty protest. W świadectwo tego, jak wywrotna bywa człowiecza natura. Szczególnie wtedy, kiedy mrok, który w sobie nosimy trafia na sprzyjające okoliczności. A takimi okolicznościami jest właśnie wojna. Musimy dbać o nasze człowieczeństwo i nie możemy pozwolić, aby owładnął nami mrok, znieczulica i bezwzględność. Bo jeśli tak się stanie, już bardzo niedaleko do utożsamiania się z bohaterkami „Pięknej i Bestii”.

Część Twoich bohaterek, oprócz tego, że robiła rzeczy złe, moralnie skandaliczne to jednak były to kobiety obdarzone nieprzeciętną urodą i intelektem. To chyba nie przypadek?

Los nie wszystkich obdarza wyjątkową inteligencją czy urodą, a jeszcze rzadziej i tym, i tym. Kiedy tak się staje, zyskujemy olbrzymi potencjał osobisty, wyjątkowe narzędzia personalne i siłę. Jak ją spożytkujemy – czy na czynienie dobra czy zła, to już bardzo indywidualna sprawa. W przypadku bohaterek mojej nowej wystawy odpowiedź jest oczywista.

Żyjemy w rzeczywistości, która sprzyja rodzeniu się potworów. Wojny, kryzysy, wszelkiego rodzaju konflikty, to dobre podłoże dla wszelkich patologii. Ja sam zauważyłeś, szczególnie wojna jest podatnym środowiskiem. Czy jesteśmy jako gatunek coraz gorsi czy po prostu historia zatacza koło?

Jesteśmy ciągle wyjątkowo zachwycający i jednocześnie szalenie rozczarowujący jako gatunek. Nic w tej materii się nie zmieniło. To nie działa przecież tak, że wojna nagle nastaje sama z siebie i ona jest sprzyjającym środowiskiem do rodzenia się w nas potworów. Nie jest tak, że wynaturzenia są jej konsekwencją. Akt wojny sam w sobie jest wynalazkiem ludzi. Wszelkie konflikty, polaryzacja poglądów, skrajności, radykalizm, nietolerancja, zachłanność, rządza władzy – to wszystko my, ludzie. Przeciw tym naszym niechlubnym cechą możemy rzucić jedynie nasze zalety - naszą empatie, tolerancję, miłość i łagodność.

Choć wiem, że bardzo kochasz kobiety to jednak pokazujesz nas z tej mniej jasnej strony. Czemu akurat to Ciebie tak w nas fascynuje? I czy mężczyźni powinni się nas obawiać?

Właśnie dlatego, że kocham kobiety mówię o nich jako o całości. Nie lukruję, nie bronię, nie wmawiam, że są idealne, lepsze w tym czy w tamtym. Nie powtarzam frazesów o kobiecym empowermencie, nie mówię, że kobietom coś się należy. Odzieranie kobiet z tego co kobiece to akt gwałtu, braku szacunku. Bycie kobietą to przywilej, z całym bagażem jaki to za sobą niesie. Walczę z całą mocą z szowinizmem, presją społeczną i sprowadzania kobiet do rodzenia dzieci, ale równocześnie uważam, że pojęcie feminizmu dla co niektórych przybrało karykaturalną formę. I – o absurdzie – powinien się nazywać raczej defeminizmem. Przeczytałem na przykład kiedyś artykuł zatytułowany „Kobiety odkrywają, że miesiączka jest fajna”. Na tyle ile znam i rozmawiam z kobietami, i na tyle ile raz w życiu miałem skurcze mięśni gładkich – to wiem, że nie jest. A artykuł był stekiem bzdur. Niestety w miesięczniku, który do tej pory szanowałem. Gardzę pojęciem „cnót niewieścich” naszych prawicowych polityków i pomysłem wkładania takich bzdur do głowy dziewcząt. Z drugiej strony na zarzuty, że to mężczyźni zajmują w większości wysokie stanowiska reaguję alergicznie. A co z faktem, że to mężczyźni w większości układają bruk? Budują nasze domy? Co z faktem, że to mężczyźni w większości trafiają do wojska? Co z faktem, że w więzieniach jest więcej mężczyzn niż kobiet? Uważam, że należy tutaj sięgnąć po prawdziwie kobiecą cnotę – rozwagę i empatię. Współczesny feminizm jest bardzo wybiórczy. Tak to jest z wolnością, że postrzegamy ją tylko ze swojej perspektywy. Gdyby równouprawnienie działało w pełnej swojej glorii, powinniśmy w równej mierze zmuszać wielkie firmy do zatrudniania kobiet na stanowiskach dyrektorskich, co kobiety do układania bruku.

Więc jak brzmi odpowiedź – krótko i na temat?

Odpowiem w ten sposób: tak jak kobiety powinny obawiać się radykalnych mężczyzn, tak mężczyźni powinni obawiać się radykalnych kobiet. Proponuję przestać obawiać się siebie nawzajem, a zacząć się słuchać. A w tym kobiety są zajebiste. Dlatego tak je podziwiam.

Zgrabnie powiedziane. Teraz z innej beczki: częścią każdej odsłony cyklu jest wystawa, a także wsparcie wielu marek, w tym głównie tych, które są związane z kobietami? Z kim współpracowałeś przy tej edycji?

Cieszę się, że poruszasz ten temat. Żadna z wystaw nie doszłaby do skutku, gdyby nie partnerzy w postaci marek. „Projekt Kobiety” jest projektem artystycznym, zupełnie niekomercyjnym. Znaczy to dosłownie tyle, iż nikt na nim nie zarabia. Nikt nikomu za nic nie płaci. Potrzebny jest jednak zespół, fundusze na wydruki prac czy albumów. I tutaj, co bardzo mnie cieszy zawsze znajdzie się marka, która z radością angażuje się w ten wyjątkowy proces. I mówię tu zarówno o markach butikowych, jak i wielkich korporacjach. W tym projekcie swoich bardzo zdolnych fryzjerów delegowała marka L’Oreal Professionnel, makijażystów zaś marka NYX. Tradycyjnie już jednym z partnerów została również marka Clochee, z którą współpracuję od dłuższego czasu. Wspólnie z prezesem tej marki, Darią Prochenką oraz moją fundacją zrobiliśmy już razem kilka projektów artystycznych i z niekłamaną przyjemnością zaprosiłem ich do kolejnej odsłony „Projektu Kobiety”. Fakt, że to tak kobiecy brand i do tego z moich rodzinnych stron to balsam dla mojej duszy.

 Gdzie i kiedy będziemy mogli obejrzeć Twoje bohaterki na żywo?

Wystawa wystartowała 6 kwietnia, tradycyjnie już w progach warszawskiej Hali Koszyki, gdzie mam przyjemność rezydować razem z moją fundacją. Hala to świetne miejsce, warszawski tygiel na styku kultur, kulinariów, sztuki, designu i historii. Następnie wystawa odwiedzi moje rodzinne, zachodniopomorskie strony – Stargard i Połczyn Zdrój.

Czy zawita do Szczecina?

Nie otrzymałem jeszcze takowej propozycji, ale zawsze z radością powrócę do Szczecina, gdzie debiutowałem z moimi trzema pierwszymi wystawami w gmachu Muzeum Narodowego. Jeśli ktoś ma w Szczecinie odwagę stanąć twarzą w twarz z moimi Bestiami – czekam na telefon! (śmiech)

Dziękuję za rozmowę.

rozmawiała: Aneta Dolega / foto: Maksymilian Ławrynowicz

 

SALOME III Tańcząca Ze Śmiercią

Biblia to nie tylko proroctwa czy przypowieści pełne morału. To również historie kobiet – często silnych, wzgardzonych a niekiedy i okrutnych. A takich nie brakowało w męskim świecie starożytnego Izraela.

Z tych najbardziej przebiegłych prym wiodła piękna Salome. Pochodziła z dynastii herodiańskiej i istniała naprawdę: była córką Heroda III i Herodiany a żyła w połowie pierwszego wieku naszej ery. Przyjmuje się, iż uwiodła własnego wuja – brata swego ojca – zmysłowym tańcem. Ten zaś oczarowany jej wdziękami obiecał spełnić każde jej życzenie. Salome, działając na polecenie swojej równie okrutnej matki zażyczyła sobie głowy Jana Chrzciciela, który przebywał wtedy w herodowym lochu. Wuj spełnił jej życzenie bez wahania, kładąc kres życiu świętego, zaś taniec Salome na wieki stał się symbolem kobiecej władzy nad mężczyznami i przez całe stulecia rozpalał wyobraźnię artystów.

MODELKA: KLAUDIA LICKA / FRYZURA: L’OREAL PROFESSIONNEL TEAM / MAKIJAŻ: MAGDALENA GRAFF / NYX / OPIS: MAKSYMILIAN ŁAWRYNOWICZ

 

KATARZYNA MEDYCEJSKA Jadowita Matka Królów

Katarzyna wywodziła się z jednego z najpotężniejszych włoskich rodów – Medyceuszy. Rodzice osierocili ją w bardzo wczesnym wieku, zaś majątek, których po nich odziedziczyła, uczynił z niej jedną z najbogatszych i najbardziej pożądanych partii w Europie. Pieczę nad dziewczynką przekazano jej wujom, papieżowi Leonowi X i przyszłemu Klemensowi VII. Klemens VII zaaranżował jej małżeństwo w wieku 14 lat z przyszłym władcą Francji, Henrykiem de Valois. Pary nie połączyła miłość, ale udało im się mimo to spłodzić dziesięcioro dzieci, z których trójka objęła później tron Francji, a syn Henryk przez chwilę był królem Polski. Córki ich zaś wżeniły się w ważne europejskie rody. Katarzyna jednak na dworze Francuskim nie cieszyła się popularnością. Po tragicznej śmierci męża sprawowała władzę. Dzieci były jej marionetkami. Okrutnie rozprawiała się z innowiercami – doprowadziła do masakry hugenotów w noc św. Bartłomieja. Dodatkowo zamiłowanie do alchemii, okultyzmu oraz kontakty z takimi osobami, jak Nostradamus, przysporzyły jej tytuł Czarnej Królowej. Jeżeli ktoś stanął jej na drodze, przeciwstawiał się lub zagrażał jej władzy, Katarzyna sięgała po truciznę. Legenda głosi nawet, iż przypadkowo otruła własnego syna, którego zainteresowała książka podsunięta politycznemu wrogowi Katarzyny. W trakcie jej czytania nieszczęśnik ślinił palce, co okazało się jego zgubą – Katarzyna bowiem nasyciła stronice jadem.

MODELKA: MONIKA FRONCZEK / FRYZURA: L’OREAL PROFESSIONNEL TEAM / MAKIJAŻ: MAGDALENA GRAFF / NYX STYLIZACJA: KAROLINA WILCZEK / OPIS: ANNA BARON-JAWORSKA

 

ELŻBIETA BATORY Czerwona Hrabina

Bratanica Stefana Batorego, Elżbieta, przyszła na świat w 1560 roku w Nyírbátor jako członkini jednego z najpotężniejszych rodów Środkowej Europy. Władała kilkoma językami i wykazywała niezwykłą inteligencję. Jednak jej dzieciństwo wypełniały również przerażające momenty: jej rodzina borykała się z problemami psychicznymi, objawiającym się m.in. w agresji. Elżbieta w wieku 15 lat wyszła za mąż za hrabiego Franciszka Nádasdy. Ich wspólny majątek czynił z nich jedną z najbogatszych par Europy Środkowej. Hrabia nie posiadał jednak dobrej reputacji. Zamiłowanie do wojny oraz impulsywny charakter przyniosły mu rozgłos a Rycerza z Węgier. Mąż Elżbiety zmarł nagle w wynik nieustalonej choroby, a wdowa po nim zyskała kontrolę nad niewyobrażalnym bogactwem. Wraz z tym wydarzeniem wokół Batory zaczęły krążyć historie o jej niezwykłym okrucieństwie oraz żądzy zachowania młodości za wszelką cenę. Tą płaciły młode wieśniaczki, a potem szlachcianki, które zwabiała do twierdzy w Csejte, mordowała, a następnie kąpała się w ich krwi. Jej ofiary miały być liczone w setkach. Choć nigdy nie dostarczono bezpośrednich dowodów na popełnione przez nią zbrodnie, Elżbieta została za nie skazana na zamurowanie żywcem w jednej z komnat zamku, z otworem jedynie do podawania pożywienia.

MODELKA: BARBARA KURDEJ-SZATAN / FRYZURA: L’OREAL PROFESSIONNEL TEAM / MAKIJAŻ: MAGDALENA GRAFF / NYX OPIS: ANNA BARON-JAWORSKA

 

IRMA GRESE Potwór W Spódnicy

Jedna z najmroczniejszych postaci historii nowożytnej Jej zbrodnie są policzalnymi, sprawdzalnymi i udokumentowanymi faktami, za którymi stoją cierpienia i tragedie setek istnień ludzkich. Irma była sadystką, która w czasach II wojny światowej była nadzorczynią SS. Osobiście poprosiła o przydział w obozie koncentracyjnym, gdzie przez więźniarki była uznawana za najokrutniejszą z nadzorczyń. Nazywana przez wszystkich „Piękną Bestią” lub po prostu „Potworem w spódnicy” Irma katowała swoje ofiary na tak różne i wyrafinowane sposoby, iż zaniechamy ich opisywania, aby już nigdy nie inspirowały jej podobnych do popełniania takich czynów. Jej postać pojawia się w tym projekcie jako przypomnienie, jak wielką zbrodnią przeciwko ludzkiej naturze jest wojna i do jak makabrycznych form wyrasta, kiedy trafi na podatny grunt. A takim gurtem była bez wątpienia Irma Grese. Nadzorczyni została skazana na śmierć i stracona w trakcie jednego z licznych, powojennych procesów.

 

MODELKA: ANNA KARCZMARCZYK / FRYZURA: L’OREAL PROFESSIONNEL TEAM / MAKIJAŻ: MAGDALENA GRAFF / NYX / KOSTIUM: MARTA BANASZEK / OPIS: MAKSYMILIAN ŁAWRYNOWICZ

 

Prestiż  
Kwiecień 2022