W galerii sztuki współczesnej Kunsthalle Rostock można oglądać wielką retrospektywę Hansa Ticha, jedynego popartystę NRD. Na wystawie zgromadzono aż 120 dzieł – książkowych ilustracji, rysunków, grafik, instalacji, ale przede wszystkim wielkoformatowych obrazów. Tę wystawę trzeba zobaczyć!
Ticha urodził się w 1940 roku w Bodenbach, to obecnie czeski Děčín. Po wojnie rodzina została przesiedlona do Saksonii, w okolice Lipska. Studiował edukację artystyczną i historię w Lipsku, a później malarstwo w Berlinie. Po zjednoczeniu Niemiec przeniósł się do Moguncji, a obecnie mieszka i pracuje w Maintal pod Frankfurtem. Jak łatwo wyczytać z biografii, pierwszą połowę życia spędził w Niemczech Wschodnich, co zdefiniowało jego twórczość, ale nie charakter. Jest to wyraźnie widoczne we wczesnej twórczości o „bezpiecznej” tematyce, ale z intrygującymi, nieco ukrytymi, aluzjami. Już w tych pierwszych obrazach poznamy jego charakterystyczny styl, nawiązujący do ekspresjonizmu abstrakcyjnego oraz jemu „pokrewnych” – surrealizmu, Bauhausu i przede wszystkim pop art-u.
Hans Ticha Skoczek wzwyż, 1987 olej na płótnie, 190 x 144 cm Muzeum Utopia i życie codzienne (kolekcja Beeskow), © Hans Ticha VG Bild-Kunst, Bonn 2025
Kapitalne są karykaturalne przedstawienia bohaterów jego obrazów, często pozbawionych twarzy. Mimo to Ticha trafnie portretuje osobliwe charaktery, wystarczy jedna kreska, jeden element czy atrybut, by zrozumieć intencje artysty.
Wielką karierę, jeszcze w czasach NRD Ticha zrobił jako ilustrator. Historycy sztuki mówią wręcz, że „wpisał się w pamięć wizualną całego pokolenia Ossi”. Jest autorem opracowań graficznych, typograficznych, okładek i ilustracji niemieckich wydań kilku setek książek autorstwa m.in. Brechta, Gorkiego, Heinego, Hrabala, Fallady, Grimm’ów czy Tucholsky’ego.
Hans Ticha Urodziny Republiki, 1982 olej na płycie pilśniowej, 78 x 61 cm, Dom Fundacji Historii Republiki Federalnej Niemiec © Hans Ticha, VG Bild-Kunst, Bonn 2025
Komplet sportowych portretów to prawdziwa malarska olimpiada. Wraz z Tichą i jego zawodnikami wędrujemy z areny na arenę, na stadion, do hali, a nawet lodowisko. Największa uwagę publiczności przyciąga „Drużyna” z 1975 roku. Tym obrazem Ticha wywołał skandal, po którym zaczął być obserwowany przez służby NRD. Jego drużyna piłkarska nie jest bohaterem, lecz ironicznym symbolem społeczeństwa socjalistycznego: są niemal identyczni, mają maskowate, schematyczne twarze, wyglądają jak trybiki systemu. Obraz został zinterpretowany jako krytyka ideologii kolektywu, niezwykle ryzykowna w realiach NRD.
W obliczu (geo)politycznego przełomu Ticha poważnieje i odczuwa wielki niepokój, co widać w pracach z tego okresu, pełnych antywojennej przestrogi. Jest także sporo o wojnie „niemiecko-niemieckiej” czyli murze Berlińskim. Ticha mistrzowsko i z zaskakującym dystansem pokazał ogłupiającą propagandę SED i obyczaje NRD. Genialny jest cykl przedstawiający politycznych (partyjnych) klakierów – Klatscher. To postaci bez twarzy, ale za to z monstrualnie wielkimi dłońmi w geście klaskania.
Hans Ticha Zespół, 1975, olej na płótnie, 145 x 90 cm, Klassik Stiftung Weimar, © Hans Ticha, VG Bild-Kunst, Bonn 2025
Po upadku muru, podobnie jak miliony wschodnich Europejczyków, zachłysnął się wolnością. Jako symbol tego okresu uznał eksplozję komercji. Na obrazach z początku lat 90. XX wieku charakterystycznym postaciom i motywom towarzyszą reklamowe hasła, kolorowe neony i… nieokiełznany chaos.
Najnowsze obrazy to formalnie powrót do początków artystycznej drogi, faktycznie więcej tu „czystego” pop-artu, bez cytatów kolejnych nurtów i technik. Urzekły mnie portrety spersonifikowanych instrumentów. Tu można śmiało użyć określenia przynależnego do świata muzyki – malarska wirtuozeria!
Hans Ticha Zespół, 1975, olej na płótnie, 145 x 90 cm, Klassik Stiftung Weimar, © Hans Ticha, VG Bild-Kunst, Bonn 2025
Wystawa w Kunsthalle Rostock jest czynna do 15 marca 2026 roku. Rostock jest oddalony od Szczecina zaledwie 200 km, a można tam dojechać szybką autostradą A20. Niezmotoryzowani dotrą do Rostocku pociągiem Stadttore Linie R4 z wygodną przesiadką na S-Bahn w Güstrow. Do galerii z dworca kolejowego kursują tramwaje nr 2 oraz 5.
Portret Hansa Tichy, 2015, zdjęcie Jena Art Collections
